مغز و اعصاب

بیماری‌های مغز و اعصاب شامل اختلالات دستگاه عصبی مرکزی و محیطی هستند. صرع و مولتیپل‌اسکلروزیس (ام‌اس) از بیماری‌های درگیرکننده دستگاه عصبی مرکزی‌اند، اما اهداف درمانی متفاوتی دارند. در صرع، داروهای ضدتشنج برای کنترل و پیشگیری از بروز مجدد تشنج‌ها و، در صورت امکان، دستیابی به کنترل کامل تشنج استفاده می‌شوند. در ام‌اس نیز داروهای تعدیل‌کننده روند بیماری با هدف کاهش فعالیت بیماری، عودها و کند کردن پیشرفت ناتوانی به کار می‌روند.

انتخاب و تنظیم درمان باید براساس نوع بیماری، شرایط بیمار و نظر پزشک انجام شود و پایبندی به درمان نقش مهمی در اثربخشی و ایمنی آن دارد.

در سبد محصولات مغز و اعصاب گروه کوبل، فرآورده‌هایی برای کنترل صرع و درمان ام‌اس تولید می‌شوند. لوبل® (لوتیراستام)، یونیماید® (لاکوزامید) و بریزانتیس® (بریواراستام) از داروهای ضدتشنج‌اند. تورنزو® (اوزانیمود)، نورابکس® (فینگولیمود)، جیوماید® (تری‌فلونوماید) و دیفوزل® (دی‌متیل فومارات) نیز براساس موارد مصرف تأییدشده و با تشخیص پزشک در درمان ام‌اس به کار می‌روند. در ادامه، فهرست کامل داروهای مغز و اعصاب این مجموعه معرفی می‌شود.

رپیوا®؛ داروی درمان و پیشگیری از میگرن

رپیوا® با ماده موثره ریمجپنت، با مهار گیرنده CGRP یکی از داروهای مغز و اعصاب است که برای درمان حملات حاد میگرن و پیشگیری از میگرن اپیزودیک در بزرگسالان استفاده می‌شود.

  • موارد مصرف: درمان حملات حاد میگرن با یا بدون اورا و پیشگیری از میگرن اپیزودیک.
  • بارداری و شیردهی: مصرف در بارداری فقط با نظر پزشک انجام شود. مصرف در شیردهی به دلیل محدود بودن اطلاعات توصیه نمی‌شود.
  • نحوه مصرف: برای حمله حاد، یک قرص ۷۵ میلی‌گرمی در شروع سردرد و برای پیشگیری، یک قرص ۷۵ میلی‌گرمی یک روز در میان. قرص روی یا زیر زبان قرار گیرد و نیازی به آب ندارد.
  • احتیاط: احتمال واکنش آلرژیک شدید، افزایش یا تشدید فشار خون و بروز یا تشدید پدیده رینود وجود دارد.
  • منع مصرف: حساسیت به ریمجپنت یا اجزای دارو.
  • تداخل دارویی: مصرف هم‌زمان با کتوکونازول، کلاریترومایسین، ریفامپین، کاربامازپین، فنی‌توئین و فنوباربیتال باید زیر نظر پزشک باشد. در صورت مصرف دیلتیازم، وراپامیل، اریترومایسین، سیکلوسپورین یا کینیدین، دوز بعدی ریمجپنت حداقل ۴۸ ساعت بعد مصرف شود.

دارو فقط طبق دستور پزشک مصرف شود و در صورت بروز علائم غیرمعمول یا واکنش حساسیتی، پیگیری پزشکی انجام شود.

بریزانتیس®؛ کنترل تشنج در بیماران مبتلا به صرع

بریزانتیس® با ماده موثره بریواراستام از داروهای اعصاب ضدتشنج است که با اتصال اختصاصی به پروتئین SV2A و تنظیم آزادسازی انتقال‌دهنده‌های عصبی، به کنترل فعالیت غیرطبیعی سلول‌های عصبی کمک می‌کند. این دارو برای درمان تشنج‌های کانونی به‌صورت تک‌درمانی یا همراه با سایر داروهای ضدتشنج تجویز می‌شود.

  • موارد مصرف: درمان و کنترل حملات تشنج کانونی در بزرگسالان، نوجوانان و کودکان بالای یک ماه
  • مصرف در بارداری: مصرف در دوران بارداری یا شیردهی تنها با نظر پزشک انجام می‌شود.
  • نحوه صحیح مصرف: دارو را می‌توان همراه غذا یا با معده خالی مصرف کرد. قرص باید به‌طور کامل بلعیده شود و از خرد کردن یا جویدن آن خودداری شود.
  • موارد احتیاط: در بیماران مبتلا به نارسایی کبدی ممکن است کاهش دوز دارو ضروری باشد. همچنین در صورت بروز علائم افسردگی یا افکار خودآزاری، باید پزشک در جریان قرار گیرد.
  • موارد منع مصرف: حساسیت به بریواراستام یا هر یک از اجزای تشکیل‌دهنده دارو.

مصرف منظم بریزانتیس® مطابق دستور پزشک، نقش مهمی در کنترل تشنج دارد. هرگونه تغییر در وضعیت بیمار یا بروز علائم غیرمعمول باید در اسرع وقت با پزشک مطرح شود.

تورنزو® (اوزانیمود)؛ درمان اشکال عودکننده مولتیپل‌اسکلروزیس و کولیت‌اولسراتیو

تورنزو® با ماده موثره اوزانیمود، یک داروی خوراکی و تعدیل‌کننده گیرنده‌های اسفنگوزین-۱-فسفات (S1P) است که برای درمان اشکال عودکننده مولتیپل‌اسکلروزیس و کولیت‌اولسراتیو فعال متوسط تا شدید در بزرگسالان استفاده می‌شود.

  • موارد مصرف: درمان اشکال عودکننده مولتیپل‌اسکلروزیس در بزرگسالان، شامل سندرم ایزوله بالینی، ام‌اس عودکننده-فروکش‌کننده و ام‌اس پیشرونده ثانویه فعال؛ همچنین درمان کولیت‌اولسراتیو متوسط تا شدید فعال در بزرگسالان.
  •  مصرف در بارداری: اوزانیمود ممکن است به جنین آسیب برساند. زنان در سن باروری باید در طول درمان و تا سه ماه پس از قطع دارو از روش موثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند. در صورت بارداری یا تصمیم به بارداری، بیمار باید با پزشک مشورت کند. در دوران شیردهی نیز درباره ادامه مصرف دارو یا شیردهی باید با پزشک مشورت شود.
  • موارد احتیاط: پیش از شروع و در طول درمان، بررسی وضعیت قلبی، شمارش سلول‌های خونی و عملکرد کبد طبق نظر پزشک ضروری است. خطر عفونت، کاهش ضربان قلب، افزایش فشار خون، مشکلات کبدی، تنفسی و چشمی باید مورد توجه قرار گیرد.
  • موارد منع مصرف: برخی بیماری‌های قلبی و اختلالات هدایت قلبی، آپنه خواب شدید درمان‌نشده و مصرف هم‌زمان مهارکننده‌های MAO.
  • تداخل دارویی: مصرف همزمان با برخی داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، داروهای موثر بر ضربان قلب، مهارکننده‌های MAO و واکسن‌های زنده، نیازمند بررسی پزشک است.

این دارو باید فقط طبق دستور پزشک مصرف شود و انجام بررسی‌های دوره‌ای و توجه به تداخلات دارویی برای حفظ ایمنی و اثربخشی درمان ضروری است.

یونیماید®؛ کنترل تشنج در بیماران مبتلا به صرع

یونیماید® با نام ژنریک لاکوزامید یک داروی ضدتشنج است که به کنترل انواع تشنج کمک می‌کند. این دارو به‌صورت قرص و شربت عرضه می‌شود.

  • موارد مصرف: درمان تشنج‌های کانونی در بزرگسالان و کودکان بالای یک ماه و تشنج‌های ژنرالیزه در کودکان بالای چهار سال و بزرگسالان.
  • مصرف در بارداری: مصرف در دوران بارداری و شیردهی تنها با نظر پزشک توصیه می‌شود و قطع ناگهانی دارو مجاز نیست.
  • نحوه صحیح مصرف: دارو باید دقیقاً مطابق گفته پزشک مصرف شود؛ چرا که پزشک بر اساس وضعیت بیماری هر فرد نحوه مصرف متفاوتی تجویز می‌کند.
  • موارد احتیاط: در بیماران دارای مشکلات قلبی، سرگیجه یا مصرف الکل، دارو باید با احتیاط مصرف شود.
  • موارد منع مصرف: حساسیت به لاکوزامید یا ابتلا به برخی اختلالات هدایت قلب مانند بلوک دهلیزی ـ بطنی درجه دو یا سه.
  • تداخل دارویی: با برخی داروهای قلبی، داروهای ضدتشنج، داروهای ضدقارچ، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، ریتوناویر و فرآورده گیاهی علف چای تداخل دارد.

مصرف منظم یونیماید و رعایت توصیه‌های پزشک، در کنترل موثر تشنج و کاهش خطر بروز عوارض احتمالی نقش مهمی دارد.

لوبل®؛ درمان انواع تشنج

لوبل® با نام ژنریک لوتیراستام یک داروی ضدتشنج است که با اثر بر پروتئین 2A وزیکول­های سیناپسی (SV2A) باعث تنظیم آزادسازی انتقال‌دهنده‌های عصبی شده و به کنترل انواع مختلف تشنج کمک می‌کند. این دارو به‌صورت قرص، شربت و قرص پیوسته‌رهش عرضه می‌شود.

  • مصرف در بارداری: مصرف در دوران بارداری و شیردهی تنها با نظر و ارزیابی پزشک توصیه می‌شود.
  • نحوه صحیح مصرف: دارو همراه یا بدون غذا مصرف شده و قرص بدون جویدن یا خرد کردن به‌طور کامل بلعیده شود.
  • موارد احتیاط: در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، تغییر شدت تشنج و بروز علائم افسردگی، مصرف دارو باید با نظر پزشک پیگیری شود.
  • موارد منع مصرف: حساسیت به لوتیراستام یا سایر اجزای تشکیل‌دهنده دارو.
  • تداخل دارویی: احتمال تداخل با بسیاری از داروها پایین است، اما در صورت مصرف هم‌زمان سایر داروها، باید پزشک یا داروساز را مطلع کرد.

مصرف منظم لوبل و پیگیری وضعیت بیمار توسط پزشک، نقش مهمی در کنترل تشنج و اثربخشی درمان دارد.

نورابکس® (فینگولیمود)؛ کنترل اشکال عودکننده بیماری مولتیپل‌اسکلروزیس

نورابکس® با ماده موؤثره فینگولیمود، یک داروی خوراکی و تعدیل‌کننده گیرنده اسفنگوزین-۱-فسفات (S1P) است که برای درمان اشکال عودکننده مولتیپل‌اسکلروزیس در بیماران ده ساله و بالاتر استفاده می‌شود.

  •  موارد مصرف: درمان اشکال عودکننده مولتیپل اسکلروزیس در بیماران ده ساله و بالاتر، شامل سندرم ایزوله بالینی، ام‌اس عودکننده-فروکش‌کننده و ام‌اس پیشرونده ثانویه فعال.
  •  مصرف در بارداری: فینگولیمود ممکن است به جنین آسیب برساند. زنان در سن باروری باید در طول درمان و تا دو ماه پس از قطع دارو از روش موثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند. در صورت بارداری یا تصمیم به بارداری، مصرف دارو باید با نظر پزشک بررسی شود. در دوران شیردهی نیز درباره ادامه مصرف دارو یا شیردهی باید با پزشک مشورت شود.
  •  نحوه صحیح مصرف: نورابکس® به‌صورت روزانه و طبق دوز تجویزشده توسط پزشک، همراه یا بدون غذا مصرف می‌شود. شروع درمان نیازمند پایش ضربان قلب و انجام نوار قلب است. از قطع یا تغییر دوز دارو بدون مشورت با پزشک خودداری شود.
  • موارد احتیاط: پیش از شروع درمان، ارزیابی قلبی، شمارش سلول‌های خونی، بررسی عملکرد کبد، وضعیت واکسیناسیون و معاینه چشم طبق نظر پزشک انجام می‌شود. احتمال بروز عفونت، کاهش ضربان قلب، افزایش فشار خون، اختلالات چشمی، کبدی و تنفسی و برخی بدخیمی‌های پوستی باید در طول درمان مورد توجه و پایش قرار گیرد.
  • موارد منع مصرف: حساسیت به فینگولیمود یا اجزای دارو و برخی بیماری‌ها یا اختلالات قلبی از موارد منع مصرف هستند.
  •  تداخل دارویی: مصرف هم‌زمان با برخی داروهای موثر بر ضربان و هدایت قلبی، داروهای سرکوب‌کننده یا تعدیل‌کننده سیستم ایمنی و واکسن‌های زنده، نیازمند بررسی پزشک است.

این دارو باید فقط طبق دستور پزشک مصرف شود و انجام بررسی‌های دوره‌ای و توجه به تداخلات دارویی برای حفظ ایمنی و اثربخشی درمان ضروری است.

دیفوزل® (دی­متیل فومارات)؛ درمان اشکال عودکننده بیماری مولتیپل‌اسکلروزیس

دیفوزل® با ماده موثره دی‌متیل‌فومارات یک داروی خوراکی برای درمان اشکال عودکننده مولتیپل‌اسکلروزیس در بزرگسالان است.  مکانیسم دقیق اثر دی‌متیل فومارات در مولتیپل اسکلروزیس به‌طور کامل شناخته نشده است و این دارو در کاهش فعالیت بیماری نقش دارد.

  • موارد مصرف: درمان اشکال عودکننده مولتیپل‌اسکلروزیس در بزرگسالان، شامل سندرم ایزوله بالینی، ام‌اس عودکننده-فروکش‌کننده و ام‌اس پیشرونده ثانویه فعال. همچنین، دی‌متیل فومارات در اتحادیه اروپا برای درمان ام‌اس عودکننده-فروکش‌کننده (RRMS) در بیماران سیزده ساله و بالاتر، شامل بزرگسالان و نوجوانان، تایید شده است.
  • مصرف در بارداری: در صورت بارداری یا تصمیم به بارداری، مصرف دارو باید با نظر پزشک و پس از ارزیابی شرایط بیمار انجام شود. در دوران شیردهی نیز درباره ادامه مصرف دارو یا شیردهی باید با پزشک مشورت شود. اطلاعات موجود از مواجهه انسانی تاکنون افزایش خطر نقایص عمده مادرزادی یا سقط را نشان نداده، اما FDA همچنان تصمیم‌گیری فردی را توصیه می‌کند.
  • نحوه صحیح مصرف: دوز و نحوه افزایش دوز دیفوزل® بر اساس شرایط بیمار و طبق دستور پزشک تعیین می‌شود. کپسول باید به‌طور کامل بلعیده شود و از خرد کردن یا جویدن آن خودداری شود. FDA نیز بر بلع کامل کپسول تأکید دارد.
  • موارد احتیاط: پیش از شروع و در طول درمان، بررسی شمارش سلول‌های خونی، به‌ویژه تعداد لنفوسیت‌ها و بررسی عملکرد کبد طبق نظر پزشک ضروری است. احتمال کاهش لنفوسیت‌ها، گرگرفتگی، عوارض گوارشی، واکنش‌های آلرژیک شدید و افزایش خطر برخی عفونت‌ها باید تحت پایش قرار گیرد.
  • موارد منع مصرف: حساسیت به دی‌متیل‌فومارات یا هرکدام از اجزای تشکیل‌دهنده دارو، از موارد منع مصرف آن است.
  • تداخل دارویی: پیش از مصرف دیفوزل®، پزشک باید از تمام داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی مورد استفاده بیمار مطلع شود. ایمنی و اثربخشی مصرف هم‌زمان واکسن‌های زنده یا زنده تضعیف‌شده با دی‌متیل فومارات ارزیابی نشده است.

جیوماید® (تری‌فلونوماید)؛ درمان اشکال عودکننده بیماری مولتیپل‌اسکلروزیس

تری‌فلونوماید یک داروی خوراکی تعدیل‌کننده سیستم ایمنی برای درمان مولتیپل‌اسکلروزیس است. این دارو با مهار آنزیم دی‌هیدرواروتات دهیدروژناز (DHODH)، تکثیر برخی سلول‌های ایمنی فعال را کاهش می‌دهد و در کاهش فعالیت بیماری نقش دارد.

  • موارد مصرف: درمان اشکال عودکننده مولتیپل‌اسکلروزیس در بزرگسالان، شامل سندرم ایزوله بالینی، ام‌اس عودکننده-فروکش‌کننده و ام‌اس پیشرونده ثانویه فعال. همچنین، تری‌فلونوماید در اتحادیه اروپا برای درمان ام‌اس عودکننده-فروکش‌کننده (RRMS) در بزرگسالان و بیماران ده ساله و بالاتر تایید شده است.
  •  مصرف در بارداری: مصرف تری‌فلونوماید در دوران بارداری ممنوع است. پیش از شروع درمان باید از عدم بارداری اطمینان حاصل شود و زنان در سن باروری در طول درمان از روش موثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند. در صورت وقوع یا تصمیم به بارداری، باید با پزشک مشورت شود؛ ممکن است برای تسریع دفع دارو از بدن، روش حذف سریع دارو توصیه شود. در دوران درمان با تری‌فلونوماید، شیردهی توصیه نمی‌شود.
  • نحوه صحیح مصرف: تری‌فلونوماید به‌صورت روزانه و طبق دوز تجویزشده توسط پزشک مصرف می‌شود و می‌توان آن را همراه یا بدون غذا مصرف کرد. از تغییر دوز یا قطع خودسرانه دارو باید خودداری شود.
  • موارد احتیاط: پیش از شروع و در طول درمان، بررسی عملکرد کبد، شمارش سلول‌های خونی و فشار خون طبق نظر پزشک ضروری است. احتمال آسیب کبدی، کاهش سلول‌های خونی، عفونت، افزایش فشار خون، واکنش‌های پوستی شدید و نوروپاتی محیطی باید مورد توجه و پایش قرار گیرد.
  • موارد منع مصرف: بارداری، بیماری شدید کبدی، حساسیت به تری‌فلونوماید یا اجزای دارو و مصرف هم‌زمان لفلونوماید از موارد منع مصرف هستند.
  • تداخل دارویی: پیش از مصرف تری‌فلونوماید، پزشک باید از تمام داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی مورد استفاده بیمار مطلع شود. مصرف هم‌زمان برخی داروهای موثر بر کبد، سیستم ایمنی و برخی داروهای متابولیزه‌شونده توسط آنزیم‌ها یا ناقل‌های دارویی نیازمند بررسی پزشک است. استفاده از واکسن‌های زنده نیز در طول درمان توصیه نمی‌شود.