1403/10/02
کهیر چیست؟ انواع، علائم و روش‌های درمان
بر اساس آنچه از آزمایشات و تحقیقات علمی به دست آمده، کهیر نوعی حساسیت پوستی است که به دلایل مختلفی از جمله حساسیت به برخی مواد بروز پیدا می‌کند.
رینیت‌آلرژیک فصلی (تب یونجه) زمانی رخ می‌دهد که فرد در تماس با مواد حساسیت‌زا قرار بگیرد. این وضعیت باعث تحریک مخاط بینی و بروز علائمی مثل عطسه، خارش بینی و چشم، آبریزش و سایر نشانه‌های آلرژی می‌شود. با رعایت بعضی اقدام‌های پیشگیرانه و استفاده از داروهای مناسب می‌توانیم علائم آن را کاهش بدهیم و کنترل کنیم. در این مطلب با این بیماری، علائم، علل و درمان آن بیشتر آشنا می‌شویم.
رینیت‌آلرژیک فصلی یا تب یونجه چیست؟
رینیت‌آلرژیک فصلی معمولاً با عنوان «تب یونجه» شناخته می‌شود، اما این نام نباید ما را گمراه کند؛ این بیماری باعث تب نمی‌شود و برای به وجود آمدن علائم آن، نباید حتماً در معرض یونجه قرار بگیریم.
رینیت‌آلرژیک در واقع یک نوع آلرژی است و کلمه “رینیت” به التهاب مخاط و مجاری بینی اشاره دارد. این التهاب می‌تواند به بروز علائمی مثل عطسه، خارش، احتقان(گرفتگی) بینی، آبریزش بینی و ایجاد ترشحات پشت حلق منجر شود.
دلیل بروز این بیماری، التهاب مخاط بینی به دلیل تحریک در نتیجه قرار گرفتن در معرض یک آلرژن (ماده حساسیت‌زا) و ورود این آلرژن‌ها به بینی از راه تنفس است، در این حالت مواد شیمیایی مثل هیستامین در بدن آزاد شده، به ایجاد علائم آلرژی در فرد منجر می‌شود.
تعدادی از این آلرژن‌ها عبارتند از:
- گرده گیاهان
- مایت‌های گرد و غبار (موجوداتی میکروسکوپی که در محیط‌های گرم و مرطوب رشد می‌کنند و در بیشتر خانه‌ها روی وسایلی مثل ملحفه و مبلمان و فرش وجود دارند).
- ذرات ریز قارچ و کپک موجود در هوا
- کرک، پشم و پرزهای پوست بعضی از حیوانات
وراثت هم نقش موثری در بروز رینیت‌آلرژیک دارد و احتمال ابتلا به این بیماری در افرادی که سابقه خانوادگی آلرژی یا بیماری‌های مرتبط با آن، مثل اگزما و آسم، دارند، بیشتر است. همچنین، رینیت‌آلرژیک ممکن است با علائم چشمی مثل خارش، قرمزی و ریزش اشک از چشم‌ها همراه باشد و در افراد مبتلا به آسم، باعث تشدید علائم این بیماری شود.
رینیت‌آلرژیک ممکن است به دو شکل فصلی و دائمی بروز کند:
- رینیت‌آلرژیک فصلی (تب یونجه): این نوع آلرژی در بیشتر موارد با تماس با گرده گیاهان موجود در هوا ایجاد می‌شود. به این دلیل که زمان گرده‌افشانی گیاهان با توجه به فصل و منطقه جغرافیایی متفاوت است، علائم هم ممکن است فقط در زمان‌های مشخصی از سال ظاهر شوند.
- رینیت‌آلرژیک دائمی: این نوع آلرژی ممکن است در اثر تماس با مواد حساسیت‌زای موجود در محیط‌های بسته، مثل ذرات پوست، بزاق و ادرار حیوانات خانگی، کپک‌ها، مواد دفعی مایت‌ها ایجاد شود. به دلیل تماس احتمالی با این مواد در طول سال، علائم هم ممکن است در تمام طول سال ادامه داشته باشند.
بیشتر بدانیم: آلرژی فصلی چیست و چگونه علائم آن را کنترل کنیم؟
علائم و نشانه‌های رایج رینیت‌آلرژیک
علائم رینیت‌آلرژیک از فردی به فرد دیگر متفاوت است. اگرچه اصطلاح «رینیت» به التهاب مخاط بینی اشاره دارد، بسیاری از افراد مبتلا علاوه بر علائم بینی، علائمی در چشم‌ها، گلو و گوش‌ها هم تجربه می‌کنند. این علائم ممکن است باعث اختلال در خواب شوند.
در کل علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- علائم بینی: ترشحات آبکی بینی، انسداد مجاری بینی، عطسه، خارش بینی، ترشحات پشت حلق، از دست دادن حس بویایی، فشار یا درد در صورت
- علائم چشمی: قرمزی و خارش چشم‌ها، احساس وجود شن در چشم‌ها، تورم و تغییر رنگ (تیره شدن) پوست زیر چشم
- علائم گلو و گوش: گلو درد، صدای خشن، احتقان (گرفتگی) گوش‌ها، خارش گلو یا گوش
- علائم در خواب: تنفس دهانی، بیدار شدن‌های مکرر و در نتیجه خستگی در طول روز و مشکل در انجام فعالیت‌های عادی (مثل فعالیت‌های شغلی)
علائم اصلی رینیت‌آلرژیک دائمی عبارتند از: ترشحات پشت حلق، احتقان (گرفتگی) مداوم بینی و مشکل در خواب.
چه چیزی باعث رینیت‌آلرژیک می‌شود؟
رینیت‌آلرژیک در اثر واکنش بینی به ذراتی کوچک در هوا به نام آلرژن‌ها (مواد حساسیت‌زا یا تحریک‌کننده واکنش آلرژیک) ایجاد می‌شود. در بعضی افراد، این ذرات به واکنش‌هایی در ریه‌ها (آسم) و چشم‌ها هم منجر می‌شوند.
این واکنش آلرژیک نتیجه فعال شدن دو نوع سلول التهابی در بدن به نام‌‌‌های ماست‌سل‌‌ها و بازوفیل‌هاست. این سلول‌ها مواد شیمیایی طبیعی مثل هیستامین تولید می‌کنند که به علائمی مثل احتقان بینی، خارش، عطسه و آبریزش بینی منجر می‌شود.
بیشتر بدانیم: حساسیت به خاک و گردوغبار
تشخیص رینیت‌آلرژیک
پزشک می‌تواند با انجام معاینه فیزیکی و بررسی علائم ما، رینیت‌آلرژیک را تشخیص بدهد. آزمایش‌های پزشکی مختلفی هم برای تایید تشخیص و شناسایی آلرژن‌های مختلف وجود دارند. شناسایی آلرژن‌ها و سایر محرک‌ها در بیشتر مواقع سخت است، اما راهکارهای زیر می‌توانند در شناسایی آلرژن‌ها به ما کمک کنند:
- به یاد آوردن اینکه در زمان بروز علائم کجا و مشغول چه کاری بوده‌ایم (به‌عنوان مثال گذراندن وقت در فضای بیرون خانه و یا اطراف حیوانات)
- به یادداشتن زمانی از سال که علائم در ما بروز پیدا کردند
- بررسی دقیق محیط خانه، محل کار و مدرسه از نظر وجود آلرژن‌های احتمالی
اگر علائم ما با داروها به خوبی کنترل نشوند یا مشخص نباشد که چه چیزی منجر به بروز علائم در ما شده است، پزشک ممکن است پیشنهاد آزمایش‌های پوستی و خونی بدهد. در جدول زیر، شیوه انجام و کاربرد هر یک از این آزمایش‌ها توضیح داده شده است:
| نوع آزمایش | نحوه انجام | کاربرد و ویژگی‌ها |
| آزمایش پوستی آلرژی (Skin Prick Test) | در این آزمایش، مقدار کمی از مواد حساسیت‌زا روی پوست قرار می‌گیرد و با ایجاد خراش بسیار سطحی، واکنش پوست به ماده‌ی آلرژن‌زا بررسی می‌شود. | یکی از رایج‌ترین روش‌های شناسایی مواد حساسیت‌زاست. در صورت حساسیت، ممکن است تورم، قرمزی یا خارش در محل آزمایش ایجاد شود. نتایج معمولاً طی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه مشخص می‌شوند. |
| آزمایش خون (Specific IgE Test) | در این آزمایش، برای بررسی آنتی‌بادی‌های IgE اختصاصی علیه مواد حساسیت‌زای موردنظر، نمونه خون آزمایش می‌شود. | معمولاً زمانی استفاده می‌شود که انجام آزمایش پوستی مناسب نباشد؛ برای مثال، در افراد مبتلا به بعضی بیماری‌های پوستی یا افرادی که داروهای خاصی مصرف می‌کنند. |
نکته مهم این است که مثبت شدن آزمایش آلرژی به تنهایی لزوماً به معنای وجود آلرژی بالینی نیست و نتایج باید در کنار علائم و سابقه پزشکی فرد تفسیر شوند.
تفاوت رینیت‌آلرژیک با سرماخوردگی چیست؟
رینیت‌آلرژیک و سرماخوردگی ممکن است علائم مشابهی مثل عطسه، آبریزش و گرفتگی بینی ایجاد کنند، اما از نظر علت بروز، مدت‌زمان علائم و برخی نشانه‌های بالینی با یکدیگر تفاوت داشته باشند. در جدول زیر، مهم‌ترین تفاوت‌های این دو بیماری بررسی شده است.
| ویژگی | تب یونجه (رینیت آلرژیک فصلی) | سرماخوردگی |
| علت بروز | واکنش سیستم ایمنی به مواد حساسیت‌زا، مثل گرده گیاهان | عفونت ویروسی |
| شروع علائم | معمولاً سریع و طی چند دقیقه پس از تماس با ماده حساسیت‌زا | معمولاً تدریجی و طی چند روز |
| مدت زمان علائم | ممکن است تا چند هفته یا تا زمانی که تماس با ماده حساسیت‌زا ادامه دارد، باقی بمانند | معمولاً ۷ تا ۱۰ روز؛ گاهی تا دو هفته یا بیشتر |
| عطسه | شایع و گاهی به‌صورت مکرر و پشت‌سرهم | شایع |
| آبریزش یا گرفتگی بینی | شایع | شایع |
| خارش چشم‌ها | شایع | به‌ندرت |
| خارش بینی یا گلو | شایع | کمتر شایع |
| سرفه | ممکن است رخ دهد، به‌ویژه در اثر ترشحات پشت حلق | شایع |
| گلودرد | کمتر شایع | شایع |
| تب | وجود ندارد | گاهی |
| خستگی | گاهی | گاهی |
| درد عضلانی و بدن‌درد | معمولاً وجود ندارد | گاهی |
با وجود این تفاوت‌ها، فقط بر اساس علائم نمی‌توان همیشه تب یونجه را از سرماخوردگی تشخیص داد. در صورت تداوم یا تشدید علائم یا وجود تردید درباره علت آنها، مراجعه به پزشک برای بررسی دقیق‌تر توصیه می‌شود.
درمان رینیت‌آلرژیک
درمان رینیت‌آلرژیک شامل درمان دارویی در کنار کمتر قرار گرفتن در معرض آلرژن‌ها و سایر محرک‌هاست؛ در بیشتر افراد، این رویکرد می‌تواند علائم را به شکلی موثر کنترل کند.
چند گروه مختلف از داروها وجود دارند که می‌توانند التهابی را که به بروز علائم رینیت‌آلرژیک منجر می‌شود، درمان کنند؛ در ادامه، این داروها را بیشتر بررسی می‌کنیم.
پرهیز از قرارگیری در معرض آلرژن‌ها
گاهی اوقات افراد می‌توانند رینیت‌آلرژیک خود را به سادگی و با پرهیز از قرار گرفتن در معرض آلرژن‌هایی که منجر به ایجاد علائم می‌شوند، درمان کنند. به‌عنوان مثال، اگر یکی از بستگان ما حیوانی در خانه خود دارد که باعث بروز علائمی مثل عطسه و خارش چشم در ما می‌شود، می‌توانیم از حضور طولانی‌مدت در آن خانه خودداری کنیم و یا چند ساعت قبل از حضور در آن‌جا، آنتی‌هیستامین مصرف کنیم. هرچند، قرار نگرفتن در معرض بیشتر آلرژن ها بسیار سخت‌تر است.
برای پیشگیری از بروز علائم رینیت‌آلرژیک، باید آلرژن‌های منجر به بروز علائم خودمان را بشناسیم. گاهی شناسایی آلرژن‌ها، براساس زمانی که علائم ایجاد می‌شوند، آسان است (مثلاً وقتی در یک فصل خاص یا بعد از قرار گرفتن در مجاورت سگ یا گربه علائم در ما بروز پیدا می‌کنند.)، اما در افرادی که در تمام طول سال علائم دارند، ممکن است تشخیص دقیق آلرژن(ها) سخت‌تر باشد.
درمان‌های دارویی رینیت‌آلرژیک
پزشک ممکن است برای کاهش و کنترل علائم رینیت‌آلرژیک، داروهای مختلفی را با توجه به شدت علائم و شرایط بیمار تجویز کند. بعضی از درمان‌های دارویی عبارتند از: اسپریهای کورتیکواستروئیدی بینی، آنتی‌هیستامین‌ها، اسپریهای بینی حاوی یک کورتیکواستروئید در کنار یک آنتی‌هیستامین و ضد‌احتقان‌ها
- اسپریهای بینی کورتیکواستروئیدی: به کاهش التهاب مخاط بینی و کنترل علائمی مثل گرفتگی، عطسه و آبریزش بینی کمک می‌کنند.
- آنتی‌هیستامین‌ها: آنتی‌هیستامین‌ها علائمِ خارش، عطسه و آبریزش بینیِ رینیت‌آلرژیک را تسکین می‌دهند و بعضی از آنها ممکن است احتقان(گرفتگی) بینی را نیز هم تا حدی بهبود ببخشند. استفاده از آنتی‌هیستامین‌ها همراه با استروئیدهای بینی یا داروهای ضداحتقان می‌تواند علائم را نسبت به استفاده یکی از این داروها به تنهایی، بیشتر تسکین بدهد.
آنتی‌هیستامین‌ها در اشکال مختلف خوراکی، اسپریهای بینی و قطره‌های چشمی وجود دارند. به دلیل آن‌که آنتی‌هستامین‌های قدیمی‌تر عارضه جانبی خواب‌آلودگی ایجاد می‌کنند، در بیشتر موارد سعی می‌شود از آنتی‌هیستامین‌های نسل جدید که خواب‌آلودگی خیلی کمتری ایجاد می‌کنند در درمان استفاده شود.
آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم به دلیل اثربخشی مناسب در کنترل علائم رینیت‌آلرژیک و احتمال کمتر ایجاد خواب‌آلودگی نسبت به آنتی‌هیستامین‌های نسل اول، گزینه مناسبی برای بسیاری از بزرگسالان محسوب می‌شوند. همچنین بسیاری از این داروها فقط به یک نوبت مصرف روزانه نیاز دارند و می‌توانند به کاهش تأثیر علائم آلرژی بر فعالیت‌های روزمره کمک کنند.
یکی از آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم، بیلاستین (Bilastine) است که برای کنترل علائم رینیت‌آلرژیک فصلی و غیرفصلی و کهیر در بزرگسالان و نوجوانان دوازده سال به بالا کاربرد دارد. این دارو با اثربخشی مناسب و احتمال کم ایجاد خواب‌آلودگی، می‌تواند به کاهش علائمی مثل عطسه، آبریزش و خارش بینی و علائم چشمی مرتبط با آلرژی کمک کند.
داروسازی دکتر عبیدی این دارو را با نام تجاری زیوریا® و به شکل قرص ۲۰ میلی‌گرمی تولید و عرضه کرده است.
- داروهای ضداحتقان: ممکن است برای کاهش موقت گرفتگی بینی مورد استفاده قرار بگیرند، اما به دلیل عوارض و محدودیت‌های مصرف، استفاده از آنها باید با احتیاط و طبق توصیه پزشک یا داروساز باشد و مصرف طولانی‌مدت این داروها ممکن است باعث بازگشت یا تشدید گرفتگی بینی شود.
شست‌وشوی بینی با اسپریهای نمکی
شست‌وشوی بینی با محلول‌های نمکی مخصوص این کار به‌ویژه برای درمان ترشحات پشت حلق، عطسه، خشکی و گرفتگی بینی مفید است. این روش به شسته شدن مواد حساسیت‌زا و محرک از بینی کمک می‌کند و پوشش بینی را هم تمیز می‌کند.
این روش قبل از استفاده از داروهایی که به شکل اسپری هستند، به تأثیر بهترآن‌ها کمک می‌کند. این محلول‌ها بدون نسخه در دسترسند و پزشک یا داروساز می‌تواند در این زمینه به ما مشاوره بدهد.
بهترین زمان شروع درمان دارویی
بسیاری از داروهای مورداستفاده در کنترل رینیت‌آلرژيک، زمانی اثربخشی بهتری دارند که مصرف آنها پیش از بروز علائم آلرژی شروع شود. برای مثال، اگر افرادی که به گرده درختان حساسیت دارند، به‌موقع و پیش از شروع فصل بهار از داروهای پیشگیرانه استفاده کنند، علائم رینیت‌آلرژيک را با شدت کمتری تجربه خواهند کرد.
البته زمان مناسب شروع درمان به نوع دارو، الگوی علائم و شرایط هر فرد بستگی دارد و باید براساس توصیه پزشک تعیین شود.
پیشگیری از رینیت‌آلرژیک
پرهیز کامل از آلرژن‌ها دشوار است. اما می‌توانیم با انجام اقدام‌های زیر، قرار گرفتن در معرض آنها را کم کنیم:
- بسته نگه داشتن پنجره در زمان افزایش گرده‌ها در هوا
- در زمان افزایش گرده‌ها در هوا: تا حد امکان در خانه ماندن و پرهیز از خشک کردن لباس‌ها در فضای آزاد
- استفاده از عینک یا عینک آفتابی برای کاهش مواجهه چشم‌ها با گرده‌ها
- استفاده از سیستم تهویه در خانه و خودرو و خشک نگه داشتن فضای خانه
- گردگیری خانه با پارچه مرطوب و جاروبرقی دارای فیلترهای مخصوص
- شست‌وشوی مرتب ملحفه‌ها در دمای 60 درجه سانتیگراد یا بالاتر
- جلوگیری از ورود حیوانات خانگی در اتاق خواب (نگه‌داری حیوانات خانگی در یک یا چند اتاق خاص می‌تواند کمی کمک‌کننده باشد، اما آلرژن‌های حیوانی را از خانه ما پاک نمی‌کند.)
عوارض و مشکلات مرتبط با رینیت‌آلرژیک
رینیت‌آلرژیک در بعضی موارد می‌تواند به بروز عوارضی در دستگاه تنفسی فوقانی و تحتانی و بروز بیماری‌های زیر منجر شود:
- آسم: رینیت آلرژیک و آسم ارتباط نزدیکی دارند و در افراد مبتلا به هر دو بیماری، رینیت‌آلرژیک ممکن است باعث تشدید علائم آسم شود.
- سینوزیت: التهاب یا تورم بافت پوشاننده داخل سینوس، که می‌تواند سینوس‌ها را مسدود و پر از مایع کند؛ این شرایط، محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها و در نتیجه عفونت‌های باکتریایی فراهم می‌کند.
- مشکلات گوش میانی: رینیت‌آلرژیک، به‌ویژه در کودکان، ممکن است با مشکلاتی مثل تجمع مایع در گوش میانی ارتباط داشته باشد.
بیشتر بدانیم: آسم آلرژیک چیست و چه علائمی دارد؟
به‌طور کلی، رینیت‌آلرژیک نوعی واکنش سیستم ایمنی به مواد حساسیت‌زا مثل گرده گیاهان، مایت‌های گردوغبار و آلرژن‌های حیوانات به‌شمار می‌آید که می‌تواند باعث بروز علائمی مثل عطسه، آبریزش یا گرفتگی بینی و خارش چشم‌ها شود. این بیماری ممکن است به‌صورت فصلی یا در تمام طول سال بروز پیدا کند و بر خواب و فعالیت‌های روزمره ما تأثیر بگذارد. اگرچه درمان قطعی برای رینیت‌آلرژیک وجود ندارد، اما شناسایی مواد حساسیت‌زا، کاهش تماس با آنها و استفاده از داروهای مناسب، می‌توانند به کنترل علائم کمک کند. درصورت تداوم یا تشدید علائم، به‌ویژه در افراد مبتلا به آسم، مراجعه به پزشک برای بررسی و انتخاب درمان مناسب ضروری است.
IR-1128-ABD-6260-AS
منابع:
با سلام و عرض ادب..
بنده از آذر 99 بعد از بهبودی از کرونا دچار این رینیت بینی شدم البته تا 3.4 ماه اول خیلی شدید بود که باعث سینوزیت شد ولی الان بیشتر شب ها و صبح ها که بیدار گیشم تا 1.2 ساعتی گرفتگی یک طرفه بینی دارم..دکتر گو حلق بینی و آلرژی هم چندین بار رفتم و تقریبا هر دارویی رو هم استفاده کردم اما فایده ای نداره…باعث کاهش بویایی و چشاییم شده.. آیا ممکنه با ایمونوتراپی مشکلم بر طرف بشه؟ و اینکه تست پوستی هم دادم اما بازم این بیماری خوب بشو نیست انگار..!!
همراه گرامی در حال حاضر شناسایی و پرهیز از قرار گرفتن در معرض مواد عامل ایجاد علائم رینیت آلرژیک یکی از بهترین راههای کنترل علائم ناشی از این اختلال است. در زمینه سایر روش های درمانی با پزشک خود مشورت نمایید.