تمامی مطالب علمی این سایت، به تایید تیم علمی پزشکی داروسازی دکتر عبیدی رسیده است.

تهوع (حال‌ به‌هم‌خوردگی) یک احساس ناراحتی در معده است که به‌ طور معمول پیش از استفراغ رخ می‌دهد. به تخلیه‌ی معده (با فشار) از راه دهان چه ارادی و چه غیرارادی استفراغ گفته می‌شود.

علل بروز تهوع و استفراغ چیست؟

در ابتدا باید گفت که تهوع و استفراغ بیماری نیستند. در‌ واقع، تهوع و استفراغ علائم یکی از شرایط یا بیماری‌های زیر هستند:

  • ناخوشی ناشی از حرکت
  • اوایل دوران بارداری (50 تا 90 درصد زنان آبستن دچار تهوع می‌شوند.)
  • استفراغ ناشی از عوارض داروها
  • درد شدید
  • فشار هیجانی و روحی زیاد مانند ترس
  • بیماری کیسه‌ی صفرا
  • مسمومیت غذایی
  • برخی عفونت‌ها مانند عفونت معده
  • پرخوری
  • واکنش به بوها یا طعم‌های خاص
  • حمله قلبی
  • ضربه مغزی
  • تومور مغزی
  • زخم‌ها
  • برخی از انواع سرطان
  • پرخوری عصبی و برخی شرایط روان‌پزشکی
  • فلج معده و تخلیه کُند معده مانند دیابتی‌های پیشرفته
  • خوردن سموم
  • انسداد روده
  • آپاندیسیت

همچنین، علل استفراغ در سنین مختلف متفاوت است. برای مثال، شایع‌ترین علل استفراغ در کودکان عبارتند از:

  1. عفونت ویروسی
  2. مسمومیت غذایی
  3. آلرژی به شیر
  4. ناخوشی ناشی از حرکت
  5. پرخوری
  6. سرفه زیاد
  7. انسداد روده
  8. تب بالا

زمان بروز تهوع و استفراغ هم به تشخیص علت کمک می‌کند. برای مثال داشتن حالت تهوع و استفراغ در مدت کوتاهی پس از خوردن غذا به احتمال زیاد به خاطر مسمومیت غذایی، گاستریت (التهاب معده)، زخم معده یا پرخوری عصبی است یا تهوع و استفراغ در فاصله یک تا هشت ساعت پس از صرف غذا، همچنان ممکن است به خاطر مسمومیت غذایی باشد.

مراجعه‌ی فوری به پزشک یا بیمارستان

اگر همراه با استفراغ موارد زیر دیده شد، فوری به پزشک یا درمانگاه مراجعه کنید:

  • وجود خون در استفراغ (خون روشن یا چیزهایی شبیه دانه قهوه)
  • سردرد شدید و سفتی گردن
  • خواب‌آلودگی، منگی و کاهش هوشیاری
  • درد شکمی شدید
  • نبض و تنفس تند

برای درمان استفراغ باید به چه نکاتی توجه کنیم؟

رفع و درمان استفراغ (بدون توجه به علت آن و سن بیمار) از طریق روش‌های زیر امکان‌پذیر است:

  • نوشیدن تدریجی مقادیر زیاد مایعات یا آب
  • پرهیز از خوردن غذاهای جامد
  • اگر اسهال و استفراغِ همزمان بیش از 24 ساعت طول بکشد، باید درمان لازم برای جبران آب از دست رفته از بدن انجام شود.
  • زنان باردار که تهوع صبحگاهی دارند، بهتر است هر روز صبح پیش از بیرون آمدن از رختخواب کمی بیسکویت بخورند یا شب، پیش از خواب، یک غذای پروتئینی (کمی گوشت یا پنیر) میل کنند.
  • کنترل تهوع ناشی از درمان سرطان با داروهای خاصی انجام می‌شود. برای کنترل سایر انواع تهوع می‌توان از داروهای نسخه‌ای و غیرنسخه‌ای یاری گرفت. برای دریافت دارو، بهتر است با دکتر داروساز یا پزشک معالج مشورت کنیم.

پیشگیری تهوع و استفراغ چگونه امکان‌پذیر است؟

راهکارهای زیر به پیشگیری تهوع و استفراغ کمک می‌کنند:

  • به جای صرف سه وعده غذایی مفصل، وعده‌های غذایی کوچک و متعدد داشته باشید.
  • آرام غذا بخورید.
  • از خوردن غذاهایی که سخت هضم می‌شوند (مانند غذاهای چرب) پرهیز کنید.
  • اگر بوی غذای گرم حال‌مان را به‌هم می‌زند، غذای سرد یا غذای دارای دمای اتاق بخوریم.
  • پس از صرف غذا دراز بکشیم. (در حالی که سر در ارتفاع حدود 30 سانتیمتر بالاتر از سطح پا قرار دارد.)
  • در حین صرف غذا آب ننوشیم؛ در عوض بین دو وعده‌ی غذایی آب بنوشیم.

همچنین، اگر دچار تهوع هستیم، برای پیشگیری از استفراغ اقدامات زیر را انجام دهیم:

  • مقدار کمی مایعات شیرین و ساده بنوشیم مانند شربت گلاب.
  • در حالت نشسته استراحت کنیم. تحرک بدنی تهوع را بدتر می‌کند و شاید به استفراغ منجر شود.

برای پیشگیری از استفراغ کودکان نیز موارد زیر را به یاد داشته باشید:

  • در صورت بروز تهوع در خودروی در حال حرکت، کودک در جایی بنشیند که بتواند از شیشه جلوی خودرو حرکت تند خودرو را ببیند. تماشای مناظر از پنجره‌های کناری خودرو تهوع را بدتر می‌کند. همچنین مطالعه یا بازی با موبایل و کامپیوتر در خودرو حالت تهوع را تشدید می‌کند.
  • اجازه ندهیم کودکان همزمان با بازی غذا بخورند.

تهوع (حال‌ به‌هم‌خوردگی) یک احساس ناراحتی در معده است که به‌ طور معمول پیش از استفراغ رخ می‌دهد. به تخلیه‌ی معده (با فشار) از راه دهان چه ارادی و چه غیرارادی استفراغ گفته می‌شود.

علل بروز تهوع و استفراغ چیست؟

در ابتدا باید گفت که تهوع و استفراغ بیماری نیستند. در‌ واقع، تهوع و استفراغ علائم یکی از شرایط یا بیماری‌های زیر هستند:

  • ناخوشی ناشی از حرکت
  • اوایل دوران بارداری (50 تا 90 درصد زنان آبستن دچار تهوع می‌شوند.)
  • استفراغ ناشی از عوارض داروها
  • درد شدید
  • فشار هیجانی و روحی زیاد مانند ترس
  • بیماری کیسه‌ی صفرا
  • مسمومیت غذایی
  • برخی عفونت‌ها مانند عفونت معده
  • پرخوری
  • واکنش به بوها یا طعم‌های خاص
  • حمله قلبی
  • ضربه مغزی
  • تومور مغزی
  • زخم‌ها
  • برخی از انواع سرطان
  • پرخوری عصبی و برخی شرایط روان‌پزشکی
  • فلج معده و تخلیه کُند معده مانند دیابتی‌های پیشرفته
  • خوردن سموم
  • انسداد روده
  • آپاندیسیت

همچنین، علل استفراغ در سنین مختلف متفاوت است. برای مثال، شایع‌ترین علل استفراغ در کودکان عبارتند از:

  1. عفونت ویروسی
  2. مسمومیت غذایی
  3. آلرژی به شیر
  4. ناخوشی ناشی از حرکت
  5. پرخوری
  6. سرفه زیاد
  7. انسداد روده
  8. تب بالا

زمان بروز تهوع و استفراغ هم به تشخیص علت کمک می‌کند. برای مثال داشتن حالت تهوع و استفراغ در مدت کوتاهی پس از خوردن غذا به احتمال زیاد به خاطر مسمومیت غذایی، گاستریت (التهاب معده)، زخم معده یا پرخوری عصبی است یا تهوع و استفراغ در فاصله یک تا هشت ساعت پس از صرف غذا، همچنان ممکن است به خاطر مسمومیت غذایی باشد.

مراجعه‌ی فوری به پزشک یا بیمارستان

اگر همراه با استفراغ موارد زیر دیده شد، فوری به پزشک یا درمانگاه مراجعه کنید:

  • وجود خون در استفراغ (خون روشن یا چیزهایی شبیه دانه قهوه)
  • سردرد شدید و سفتی گردن
  • خواب‌آلودگی، منگی و کاهش هوشیاری
  • درد شکمی شدید
  • نبض و تنفس تند

برای درمان استفراغ باید به چه نکاتی توجه کنیم؟

رفع و درمان استفراغ (بدون توجه به علت آن و سن بیمار) از طریق روش‌های زیر امکان‌پذیر است:

  • نوشیدن تدریجی مقادیر زیاد مایعات یا آب
  • پرهیز از خوردن غذاهای جامد
  • اگر اسهال و استفراغِ همزمان بیش از 24 ساعت طول بکشد، باید درمان لازم برای جبران آب از دست رفته از بدن انجام شود.
  • زنان باردار که تهوع صبحگاهی دارند، بهتر است هر روز صبح پیش از بیرون آمدن از رختخواب کمی بیسکویت بخورند یا شب، پیش از خواب، یک غذای پروتئینی (کمی گوشت یا پنیر) میل کنند.
  • کنترل تهوع ناشی از درمان سرطان با داروهای خاصی انجام می‌شود. برای کنترل سایر انواع تهوع می‌توان از داروهای نسخه‌ای و غیرنسخه‌ای یاری گرفت. برای دریافت دارو، بهتر است با دکتر داروساز یا پزشک معالج مشورت کنیم.

پیشگیری تهوع و استفراغ چگونه امکان‌پذیر است؟

راهکارهای زیر به پیشگیری تهوع و استفراغ کمک می‌کنند:

  • به جای صرف سه وعده غذایی مفصل، وعده‌های غذایی کوچک و متعدد داشته باشید.
  • آرام غذا بخورید.
  • از خوردن غذاهایی که سخت هضم می‌شوند (مانند غذاهای چرب) پرهیز کنید.
  • اگر بوی غذای گرم حال‌مان را به‌هم می‌زند، غذای سرد یا غذای دارای دمای اتاق بخوریم.
  • پس از صرف غذا دراز بکشیم. (در حالی که سر در ارتفاع حدود 30 سانتیمتر بالاتر از سطح پا قرار دارد.)
  • در حین صرف غذا آب ننوشیم؛ در عوض بین دو وعده‌ی غذایی آب بنوشیم.

همچنین، اگر دچار تهوع هستیم، برای پیشگیری از استفراغ اقدامات زیر را انجام دهیم:

  • مقدار کمی مایعات شیرین و ساده بنوشیم مانند شربت گلاب.
  • در حالت نشسته استراحت کنیم. تحرک بدنی تهوع را بدتر می‌کند و شاید به استفراغ منجر شود.

برای پیشگیری از استفراغ کودکان نیز موارد زیر را به یاد داشته باشید:

  • در صورت بروز تهوع در خودروی در حال حرکت، کودک در جایی بنشیند که بتواند از شیشه جلوی خودرو حرکت تند خودرو را ببیند. تماشای مناظر از پنجره‌های کناری خودرو تهوع را بدتر می‌کند. همچنین مطالعه یا بازی با موبایل و کامپیوتر در خودرو حالت تهوع را تشدید می‌کند.
  • اجازه ندهیم کودکان همزمان با بازی غذا بخورند.
۱۳۹۸/۰۹/۰۵
nausea تهوع و استفراغ

تهوع و استفراغ چیست و به چه دلایلی رخ می‌دهد؟

تهوع و استفراغ حسی بسیار ناخوشایند به وجود می‌آورند. آیا علل، درمان و راه‌های پیشگیری از آن را می‌دانیم؟
صفحه اینستاگرام دکتر عبیدی