آیا می‌توانیم سیستم ایمنی بدن را تقویت کنیم؟ راه‌های پیشگیری از آنفلوآنزا و عفونت‌های تنفسی

واکسیناسیون یکی از موثرترین راه‌ها برای پیشگیری از آنفلوآنزا و کاهش خطر ابتلا به نوع شدید بیماری و عوارض آن است. آنفلوآنزا در بعضی افراد، به‌ویژه افراد در معرض خطر، می‌تواند باعث بیماری شدید و حتی عوارض تهدیدکننده زندگی شود. بهتر است واکسن آنفلوآنزا پیش از شروع فصل شیوع بیماری یعنی در اواخر تابستان دریافت شود؛ با این وجود، تا زمانی که ویروس آنفلوآنزا در جامعه در گردش است، می‌تواند همچنان مفید باشد.

واکسن آنفلوآنزا با کمک به سیستم ایمنی برای مقابله با این ویروس، به محافظت از بدن در برابر بیماری کمک می‌کند. سیستم ایمنی به‌طور کلی نقش مهمی در دفاع از بدن در برابر عوامل بیماری‌زا دارد. در ادامه با شیوه عملکرد این سیستم و عواملی که به حفظ عملکرد طبیعی آن کمک می‌کنند، بیشتر آشنا می‌شویم.

آنفلوآنزا چیست؟

آنفلوآنزا یا فلو (Flu) نوعی عفونت ویروسی دستگاه تنفسی است که می‌تواند بینی، گلو و ریه‌ها را درگیر کند. بیشتر افراد مبتلا به این بیماری بدون نیاز به درمان پزشکی خاص بهبود پیدا می‌کنند، اما این بیماری می‌تواند در بعضی از افراد شدیدتر و با احتمال بیشتری برای بروز عوارض جدی باشد؛ زنان باردار، کودکان زیر پنج سال، سالمندان، افراد مبتلا به برخی بیماری‌های مزمن و افرادی که  سیستم ایمنی  ضعیفی دارند، از آن جمله‌اند.

هر سال حدود یک میلیارد مورد آنفلوآنزای فصلی در سراسر جهان رخ می‌دهد که سه تا پنج میلیون مورد از آن‌ها به شکل شدید بروز پیدا می‌کنند. همچنین، سالانه حدود دویست‌ونود هزار تا ششصد‌وپنجاه هزار مرگ ناشی از مشکلات تنفسی مرتبط با آنفلوآنزا گزارش می‌شود.

ویروس‌های آنفلوآنزا به‌ طور مداوم تغییر می‌کنند. به همین دلیل، ترکیب واکسن آنفلوآنزا هر سال بر اساس ویروس‌هایی که پیش‌بینی می‌شود در فصل پیش رو بیشتر در گردش باشند، بررسی و در صورت نیاز به‌‌روزرسانی می‌شود. از طرف دیگر، میزان محافظت ایجادشده بعد از واکسیناسیون هم با گذشت زمان کاهش پیدا می‌کند، بنابراین، دریافت واکسن آنفلوآنزا به ‌صورت سالانه توصیه می‌شود.

بیشتر بدانید: تفاوت‌ها و شباهت‌های ویروس کرونا و آنفلوانزا

علائم آنفلوآنزا

آنفلوآنزا می‌تواند باعث بیماری خفیف تا شدید شود و در بعضی موارد، عوارض جدی و حتی مرگ را به دنبال داشته باشد. علائم این بیماری معمولاً به‌طور ناگهانی شروع می‌شوند و افراد مبتلا به آن ممکن است برخی یا همه علائم زیر را تجربه کنند:

• تب یا احساس تب و لرز
• سرفه
• گلودرد
• آبریزش یا گرفتگی بینی
• درد عضلانی یا بدن‌ درد
• سردرد
• خستگی و احساس بی‌حالی
• استفراغ و اسهال در بعضی افراد(شایع‌تر در کودکان)

البته همه افراد مبتلا به آنفلوآنزا علائم یکسانی ندارند؛ ممکن است بعضی از افراد هیچ علامتی نداشته باشند، در افراد علامت‌دار هم همه علائم بروز پیدا نکنند. برای مثال، همه افراد مبتلا به آنفلوآنزا تب ندارند.

آنفلوآنزا تا چه مدت واگیردار است؟

فرد مبتلا به آنفلوآنزا می‌تواند از حدود یک روز پیش از شروع علائم تا حدود پنج تا هفت روز بعد از شروع بیماری، ویروس را به دیگران منتقل کند، ممکن است این مدت در کودکان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، طولانی‌تر باشد.

راه‌های پیشگیری از آنفلوآنزا

مهم‌ترین راه پیشگیری از آنفلوآنزا و کاهش خطر ابتلا به نوع شدید آن، واکسیناسیون سالانه است. در کنار واکسیناسیون، انجام بعضی کارها هم می‌تواند به کاهش احتمال ابتلا و انتقال آنفلوآنزا و سایر عفونت‌های تنفسی ویروسی کمک کند. از جمله:

• شست‌وشوی منظم دست‌ها: دست‌ها را حداقل به مدت بیست ثانیه با آب و صابون بشویید. اگر آب و صابون در دسترس نیست، می‌توانید از محلول ضدعفونی‌کننده دست حاوی حداقل ۶۰% الکل استفاده کنید.
• خودداری از لمس چشم‌ها، بینی و دهان: دست‌ها ممکن است به عوامل بیماری‌زا آلوده باشند و لمس صورت می‌تواند باعث انتقال آن‌ها به بدن شود.
• پوشاندن دهان و بینی در زمان سرفه و عطسه: موقع سرفه یا عطسه، از دستمال کاغذی استفاده کنید و بعد از استفاده، آن را دور بیندازید. اگر دستمال در دسترس نیست، در قسمت داخلی آرنج خود سرفه یا عطسه کنید و بعد دست‌های خود را بشویید یا ضدعفونی کنید.
• تمیز کردن منظم سطوح پرکاربرد: تمیز کردن منظم سطوحی مثل دستگیره‌ها، میزها و سایر سطوح پرکاربرد، می‌تواند به کاهش انتشار عوامل بیماری‌زا کمک کند.
• کاهش تماس نزدیک با افراد بیمار: آنفلوآنزا در محیط‌هایی که افراد در فاصله نزدیک از یکدیگر قرار دارند، راحت‌تر منتقل می‌شود. در دوره‌‌هایی که بیماری‌های تنفسی در جامعه شیوع بیشتری دارند، کاهش حضور در محیط‌های شلوغ، به‌ ویژه فضاهای بسته، و استفاده از ماسک مناسب در بعضی شرایط، می‌تواند به کاهش خطر انتقال آن کمک کند.

درصورت داشتن علائم آنفلوآنزا یا سایر عفونت‌های تنفسی، بهتر است در خانه بمانیم و تا حد ممکن از دیگران فاصله بگیریم و زمانی به فعالیت‌های معمول خود برگردیم که علائم ما در مجموع رو به بهبود باشند و حداقل بیست‌وچهار ساعت بدون مصرف داروی تب‌بر، تب نداشته باشیم. بعد از برگشتن به فعالیت‌های معمول، بهتر است تا پنج روز اقدام‌های احتیاطی بیشتری را رعایت کنیم، مثل بهداشت فردی، استفاده از ماسک مناسب و حفظ فاصله از دیگران، به‌ویژه افراد در معرض خطر بیماری شدید. اگر در این مدت دوباره تب کردیم یا حالمان بدتر شد، بهتر است دوباره در خانه بمانیم و از دیگران فاصله بگیریم.

سیستم ایمنی

سیستم ایمنی نقش مهمی در محافظت از بدن در برابر عوامل بیماری‌زا دارد. این سیستم با میکروب‌هایی مثل ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها مقابله می‌کند و در شناسایی تعدادی از تغییرهای غیرطبیعی سلول‌های بدن هم نقش دارد. سیستم ایمنی همچنین می‌تواند بعد از مواجه شدن با بعضی عوامل بیماری‌زا، آن‌ها را به خاطر بسپارد و در مواجهه‌های بعدی سریع‌تر و موثرتر به آن‌ها پاسخ بدهد.

سیستم ایمنی چه وظایفی دارد؟

بدون وجود سیستم ایمنی، بدن نمی‌تواند به‌شکل موثری با عوامل بیماری‌زا و بعضی تغییرهای غیرطبیعی ایجاد شده در سلول‌ها مقابله کند. مهم‌ترین وظایف سیستم ایمنی عبارتند از:

• مقابله با عوامل بیماری‌زا مثل باکتری‌ها، ویروس‌ها، انگل‌ها و قارچ‌ها و کمک به حذف آن‌ها از بدن
• شناسایی و مقابله با مواد بیگانه و زیان‌آور
• شناسایی و مقابله با بعضی سلول‌های غیرطبیعی، مثل سلول‌های سرطانی

سیستم ایمنی چگونه فعال می‌شود؟

سیستم ایمنی می‌تواند موادی را که برای بدن بیگانه هستند، شناسایی کند. این مواد، که به آن‌ها«آنتی‌ژن» گفته می‌شود، ممکن است بخشی از یک ویروس، باکتری یا سایر عوامل خارجی باشند. شناسایی آنتی‌ ژن‌ها می‌تواند باعث فعال شدن بخش‌هایی از سیستم ایمنی و شروع پاسخ‌دهی ایمنی شود. بعد از مواجهه با بعضی از آنتی‌ ژن‌ها، بخشی از سلول‌های سیستم ایمنی به سلول‌های حافظه تبدیل می‌شوند. این سلول‌های حافظه می‌توانند در صورت مواجهه دوباره با همان آنتی‌ ژن، به سیستم ایمنی کمک کنند تا آن را سریع‌تر شناسایی کند و پاسخ موثرتری بدهد.

سیستم ایمنی ذاتی و سیستم اکتسابی

سیستم ایمنی از دو بخش اصلی تشکیل شده است: سیستم ایمنی ذاتی (غیراختصاصی) و سیستم ایمنی اکتسابی (اختصاصی).

این دو بخش ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند و در زمان مواجه شدن بدن با عوامل بیماری‌زا یا سایر عوامل بیگانه، با همکاری یکدیگر به ایجاد پاسخ ایمنی کمک می‌کنند.

سیستم ایمنی ذاتی

سیستم ایمنی ذاتی اولین خط دفاعی بدن در برابر بسیاری از عوامل بیماری‌زاست و به همین دلیل به آن سیستم ایمنی غیراختصاصی هم گفته می‌شود. این بخش از سیستم ایمنی شامل سدهای دفاعی مثل پوست و غشاهای مخاطی و همچنین سلول‌ها و مولکول‌هایی است که می‌توانند به‌سرعت به عوامل بیماری‌زا پاسخ بدهند.

سیستم ایمنی اکتسابی

سیستم ایمنی اکتسابی یا اختصاصی، عوامل بیگانه را به‌طور اختصاصی شناسایی می‌کند، بخشی از این پاسخ با تولید آنتی‌بادی‌ها و بخشی دیگر به کمک سلول‌های ایمنی اختصاصی انجام می‌شود. بعد از مواجه شدن با بعضی آنتی‌ژن‌ها، ممکن است سلول‌های حافظه هم تشکیل بشوند. این سلول‌ها در صورت مواجهه دوباره با همان آنتی ‌ژن، به سیستم ایمنی کمک می‌کنند تا سریع‌تر و موثرتر پاسخ بدهد.

برای تقویت عملکرد سیستم ایمنی چه کارهایی می‌توانیم انجام بدهیم؟

موضوع » تقویت سیستم ایمنی« برای بسیاری از افراد جذاب است؛ با این وجود، سیستم ایمنی ساختاری پیچیده دارد و از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که برای عملکرد طبیعی، باید به‌صورت هماهنگ با یکدیگر فعالیت کنند. به همین دلیل، نمی‌توان با یک ماده غذایی، مکمل یا اقدام خاص، سیستم ایمنی را به‌سادگی (تقویت) کرد. با این وجود، داشتن سبک زندگی سالم می‌تواند به حفظ سلامت عمومی بدن و عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک کند. واکسیناسیون با ایجاد ایمنی اختصاصی در برابر بعضی بیماری‌ها، نقش مهمی در محافظت از بدن دارد. در ادامه، مهم‌ترین عادت‌های مرتبط با سبک زندگی سالم که می‌توانند به تقویت عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک کنند، مرور می‌شوند. از جمله:

1. تغذیه سالم: رژیم غذایی سالم و متعادل شامل مصرف کافی میوه‌ها و سبزیجات، منابع پروتئینی، غلات کامل، لبنیات و منابع چربی‌های سالم است. همچنین بهتر است مصرف غذاهای بسیار فرآوری‌شده، چربی‌های اشباع، نمک و قندهای افزوده محدود شود. دریافت کافی و متعادل مواد مغذی برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی اهمیت دارد، اما مصرف بیش از حد بعضی از ویتامین‌ها و مواد معدنی، می‌تواند مضر باشد. بنابراین، بهتر است پیش از مصرف مکمل‌ها با پزشک یا داروساز مشورت کنیم. به‌طور کلی، داشتن سبک زندگی سالم می‌تواند علاوه بر کمک به سلامت عمومی بدن، به کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن مثل بیماری‌های قلبی، دیابت نوع ۲ و چاقی هم کمک کند.
2. فعالیت بدنی منظم: فعالیت بدنی منظم علاوه بر کمک به حفظ سلامت عمومی بدن، می‌تواند کیفیت خواب و سلامت روان را بهبود ببخشد و در کنار تغذیه مناسب، به حفظ وزن مناسب کمک کند.
3. حفظ وزن متعادل: چاقی در بزرگسالان معمولاً با شاخص توده بدنی (BMI) برابر با ۳۰ یا بیشتر تعریف می‌شود و می‌تواند روی بعضی از عملکردهای سیستم ایمنی اثر بگذارد. داشتن تغذیه سالم و متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و مدیریت استرس، می‌توانند به رسیدن به وزن مناسب و حفظ آن کمک کنند.
4. خواب کافی: خواب کافی برای سلامت عمومی بدن و عملکرد طبیعی سیستم ایمنی اهمیت دارد. کمبود خواب می‌تواند بر بعضی بخش‌های پاسخ ایمنی تاثیر منفی بگذارد. میزان خواب موردنیاز هر فرد هم با توجه به شرایط سنی‌اش متفاوت است.
5. پرهیز از مصرف سیگار: سیگار می‌تواند بر عملکرد سیستم ایمنی تاثیر منفی بگذارد و خطر ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها را افزایش بدهد، درنتیجه ترک سیگار یکی از اقدام‌های مهم برای حفظ سلامت عمومی بدن به‌شمار می‌آید.
6. محدود کردن مصرف الکل: مصرف زیاد الکل، به ‌ویژه در طولانی‌مدت، می‌تواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی را مختل کند و بر سلامت عمومی بدن اثر منفی بگذارد.

AHCC®، نقش آن در تقویت سیستم ایمنی و اثر هم‌افزایی با واکسن آنفلوانزا

AHCC® (Active Hexose Correlated Compound) یک عصاره استاندارد شده است که از کشت قارچ شیتاکه و جداسازی میسلیوم آن تهیه می‌شود و به‌ عنوان مکمل غذایی مورداستفاده قرار می‌گیرد. این ترکیب حاوی موادی مثل الیگوساکاریدها، اسیدهای آمینه و مواد معدنی است. در مطالعات انسانی، مصرف ®AHCC با تغییر در بعضی شاخص‌های مرتبط با عملکرد سیستم ایمنی همراه بوده است.

در یک مطالعه انسانی روی افراد سالم پنجاه ساله و بالاتر، مصرف ®AHCC به مدت شصت روز با افزایش فعالیت بعضی از سلول‌های T همراه بوده است. سلول‌های T از سلول‌های مهم سیستم ایمنی به‌شمار می‌آیند و در شناسایی عوامل بیماری‌زا و تنظیم بخشی از پاسخ ایمنی نقش دارند.

در مطالعه دیگری روی سی فرد سالم که واکسن فصلی آنفلوآنزا دریافت کرده بودند، مصرف روزانه ®AHCC به مدت سه هفته بعد از واکسیناسیون با تغییر در بعضی سلول‌های ایمنی و افزایش معنادار تیتر آنتی‌بادی علیه ویروس آنفلوآنزای B همراه بود. این یافته‌ها نشان دادند که مصرف ®AHCC در این مطالعه با بهبود بعضی شاخص‌های پاسخ ایمنی پس از واکسیناسیون همراه است.

بنابراین، استفاده از ®AHCC در افراد سالم، در طول سه هفته می‌تواند به‌ میزان چشمگیری ایمنی را ارتقا بدهد و در صورت استفاده از این مکمل بعد از تزریق واکسن، ایمنی ایجاد شده تا دو برابر افزایش پیدا می‌کند. در نتیجه برای پیشگیری از آنفلوآنزا، با انجام واکسیناسیون به‌‌موقع و استفاده از ®AHCC می‌توانیم احتمال ابتلا به عفونت‌های تنفسی مختلف به‌خصوص آنفلوآنزا را کاهش بدهیم و حتی در صورت ابتلا، دوره بیماری و شدت آن کاهش پیدا می‌کند. با توجه به کاربرد ®AHCC درحمایت از عملکرد سیستم ایمنی، فرآورده‌های حاوی این ترکیب هم در سراسر جهان مورد توجه قرار گرفته‌اند. نواکسا (®Noaxa)  محصول داروسازی دکتر عبیدی، تنها ®AHCC تخصصی (®AHCC Pro) موجود در بازار ایران است و می‌تواند با مشورت پزشک یا داروساز مورداستفاده قرار گیرد.

به طور کلی، آنفلوآنزا یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی است که در بعضی از افراد می‌تواند به علائم شدید و عوارض جدی منجر شود. واکسیناسیون سالانه مهم‌ترین راه برای پیشگیری از آنفلوآنزا و کاهش خطر ابتلا به نوع شدید آن است. در کنار واکسیناسیون، رعایت اصول بهداشتی و داشتن سبک زندگی سالم، از جمله تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و داشتن وزن مناسب، به حفظ سلامت عمومی بدن و عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک می‌کند. سیستم ایمنی مجموعه‌ای پیچیده از بخش‌های مختلف است که برای محافظت از بدن در برابر عوامل بیماری‌زا با یکدیگر همکاری می‌کنند. در کنار اقدام‌های اصلی برای حفظ سلامت سیستم ایمنی، ®AHCC هم به‌عنوان یک مکمل غذایی مورد توجه قرار گرفته است. درنتیجه با واکسیناسیون به‌موقع و استفاده از ®AHCC می‌توانیم احتمال ابتلا به عفونت‌های تنفسی، به‌ویژه آنفلوآنزا را کاهش بدهیم.

IR-1028-ABD-6147-AS

منابع:

1. https://www.nhs.uk/
2. https://www.who.int/
3. https://www.mayoclinic.org/
4. https://www.cdc.gov/
5. https://www.mskcc.org/cancer-care/