سرماخوردگی کودکان؛ دلایل، علائم و روش‌های درمان

سرماخوردگی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دوران کودکی است. در واقع، طبیعی است که کودکان سالانه شش تا هشت بار به سرماخوردگی مبتلا شوند، به‌ویژه در محیط‌هایی مثل مدرسه و مهدکودک. دلیل این مسئله، وجود صدها نوع ویروس سرماخوردگی و عدم ایمنی کودکان خردسال به آن‌هاست. شناخت درست علائم و راهکارهای تسکین آن‌ها  و روش‌های ساده پیشگیری از ابتلا به ویروس‌های سرماخوردگی، می‌توانند به والدین در حفظ سلامتی و آرامش کودکان کمک کنند.

سرماخوردگی در کودکان

سرماخوردگی یک عفونت ویروسی حاد و خودمحدودشونده دستگاه تنفسی فوقانی است که با بروز علائمی مثل عطسه، احتقان و آبریزش بینی (رینوره)، گلودرد، سرفه، تب خفیف، سردرد و احساس کسالت همراه است. شدت این علائم ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد.

نوزادان و کودکان بیشتر از بزرگسالان به سرماخوردگی مبتلا می‌شوند و علائم طولانی‌تری را تجربه می‌کنند. کودکان زیر شش سال به‌طور متوسط سالانه شش تا هشت بار سرماخوردگی را تجربه می‌کنند و علائم آن‌ها به طور متوسط چهارده روز طول می‌کشد. همچنین به نظر می‌رسد کودکان خردسالی که به مهدکودک می‌روند، بیشتر از کودکانی که در خانه مورد مراقبت قرار می‌گیرند، دچار سرماخوردگی می‌شوند. هرچند، وقتی این کودکان وارد مدرسه ابتدایی می‌شوند، سرماخوردگی‌های کمتری را تجربه می‌کنند.

علت ابتلا به سرماخوردگی در کودکان

ویروس‌های مختلفی می‌توانند منجر به بروز سرماخوردگی شوند؛ راینوویروس‌ها که بیشتر از صد نوع مختلف را شامل می‌شوند، عامل بیشترین تعداد سرماخوردگی‌ها به شمار می‌آیند. به این دلیل که ویروس‌های زیادی باعث بروز علائم سرماخوردگی می‌شوند، افراد ممکن است هر سال چندین بار دچار سرماخوردگی بشوند و در طول زندگی خود ده‌ها بار ابتلا به این بیماری را تجربه کنند.

سرماخوردگی ممکن است در هر زمانی از سال پیش بیاید، اما بیشتر سرماخوردگی‌ها در ماه‌های پاییز و زمستان اتفاق می‌افتند. نباید از یاد ببریم که عامل سرماخوردگی ویروس‌ها هستند و ابتلا به این بیماری ناشی از آب و هوای سرد در یک منطقه خاص یا قرار گرفتن در معرض هوای سرد نیست.

علائم سرماخوردگی در کودکان

علائم و نشانه‌های سرماخوردگی معمولاً یک تا دو روز بعد از مواجهه با ویروس شروع می‌شوند.

در کودکان، احتقان(گرفتگی) بینی بارزترین علامت سرماخوردگی است. کودکان همچنین ممکن است ترشحات بینی شفاف، زرد یا سبزرنگ داشته باشند.  تب در سه روز اول بیماری شایع است و سایر علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• گلودرد
• سرفه
• تحریک‌پذیری
• مشکل در خوابیدن
• کاهش اشتها
• قرمز و متورم شدن پوشش داخل بینی و بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن در بعضی موارد

علائم سرماخوردگی معمولاً در ده روز اول شدیدترند، با این وجود، در بعضی از کودکان آبریزش بینی، احتقان و سرفه بیش‌تر از  این مدت طول می‌کشند.

راه‌های انتقال سرماخوردگی در کودکان

سرماخوردگی از راه تماس مستقیم  با فرد بیمار یا تماس با ویروس موجود در محیط، از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود و  امکان سرایت آن در دو تا چهار روز اول ابتلا به آن بیشتر است.

• انتقال از راه تماس مستقیم: اگر به سرماخوردگی مبتلا باشیم، معمولاً ویروس سرماخوردگی را روی دست‌های خود حمل می‌کنیم و می‌توانیم تا حداقل دوساعت این ویروس را از این راه به دیگران منتقل‌کنیم. این مسئله در مورد کودکان مبتلا به سرماخوردگی هم وجود دارد و اگر آن‌ها با دست‌های خود فردی را لمس کنند و آن فرد دست آلوده به ویروس خود را به چشم، بینی یا دهانش بزند، ویروس سرماخوردگی به او هم منتقل می‌شود.
• انتقال از راه سطوح: بعضی از ویروس‌های عامل سرماخوردگی تا یک روز روی سطوحی مثل دستگیره ‌در و اسباب‌بازی‌ها باقی می‌مانند، در نتیجه لمس این سطوح می‌تواند به انتقال سرماخوردگی منجر شود.
• انتقال از راه استنشاق ذرات ویروسی: در صورت ابتلا به سرماخوردگی، قطره‌های ریز تنفسی حاوی ذرات ویروسی می‌توانند با تنفس، سرفه یا عطسه به هوا وارد شده و به بیمارشدن افراد سالمی که در آن نزدیکی قرار دارند، منجرشوند.

ویروس‌های سرماخوردگی معمولاً از راه بزاق منتقل نمی‌شوند.

درمان سرماخوردگی کودکان

سرماخوردگی یک عفونت خودمحدود‌شونده است و داروهایی که برای آن تجویز می‌شوند، در واقع سرماخوردگی را درمان نمی‌کنند، بلکه علائمی مثل تب را تسکین می‌دهند. درمان یک نوزاد یا کودک مبتلا به سرماخوردگی با درمان توصیه‌شده برای بزرگسالان متفاوت است.

داروهای بدون نسخه‌ی برای تسکین سرفه و سرماخوردگی (از جمله ضداحتقان‌) کودکان نباید بدون توصیه پزشک برای کودکان زیر  شش سال مورد استفاده قرار بگیرند.

درمان تب در سرماخوردگی کودکان

در ابتدا لازم است بدانیم که در صورت بروز تب در کودکان زیرسه ماه باید به سرعت با پزشک معالج مشورت کنیم.

برای کنترل تب معمولاً استامینوفن تجویز می‌شود. برای این منظور می‌توانیم با مشورت پزشک از ایبوپروفن هم در کودکان بزرگتر از شش ماه استفاده کنیم. در کودکان مبتلا به آسم ممکن است نتوانیم از ایبوپروفن استفاده کنیم و باید در این زمینه با پزشک معالج مشورت کنیم. نباید از یاد ببریم که در مورد زمان و نحوه کنترل تب کودک، همیشه باید از پزشک معالج راهنمایی بگیریم.

درمان علائم بینی در سرماخوردگی کودکان

با مرطوب کردن هوا، ممکن است بتوانیم علائم احتقان و آبریزش‌بینی را بهبود ببخشیم. برای نوزادان، می‌توانیم از قطره‌های بینی حاوی سدیم‌کلراید استفاده کنیم تا ترشحات بینی رقیق شوند و بتوانیم آن‌ها را با ساکشن خارج کنیم. برای کودکان بزرگ‌تر هم می‌توانیم از اسپری‌بینی‌های حاوی سدیم‌کلراید استفاده کنیم.

درمان گلودرد در سرماخوردگی کودکان

ممکن است گلوی کودک ما یک یا دو روز قبل از شروع سرماخوردگی خشک و دردناک شده باشد. برای کاهش درد با صلاح‌دید پزشک می‌توانیم به کودکمان استامینوفن یا ایبوپروفن بدهیم. بیشتر گلودردها بعد از چند روز خودبه‌خود بهتر می‌شوند. باید به این نکته توجه کنیم که اگر گلودرد کودکمان بیش‌تر از سه روز طول کشید، دمای بدنش بالا بود و حال عمومی خوبی نداشت، لازم است به پزشک مراجعه کنیم.

آنتی بیوتیک‌ها و درمان سرماخوردگی کودکان

به این دلیل که سرماخوردگی یک عفونت‌ویروسی است، آنتی‌بیوتیک‌ها نمی‌توانند به درمان آن کمک کنند و تنها در صورتی ممکن است استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها لازم شود که سرماخوردگی به بروز عوارضی با عفونت باکتریایی منجر شود، مثل عفونت گوش، ذات‌الریه یا سینوزیت.
استفاده نادرست از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند به ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی و عوارضی از جمله واکنش‌های آلرژیک منجر شود.

نکاتی برای تحمل راحت‌تر دوره سرماخوردگی کودکان

برای تحمل راحت‌تر دوره سرماخوردگی و تسکین علائم آن در کودک، می‌توانیم کارهای زیر را انجام بدهیم:

باید کودک خود را به نوشیدن مایعات به مقدار کافی تشویق کنیم. در بیشتر موارد، موقع سرماخوردگی اشتهای کودک کم می‌شود و ممکن است کمتر از حد معمول غذا بخورد. اگر نوزاد یا کودک برای مدتی طولانی و به طور کامل چیزی نخورد یا ننوشد، باید به پزشک اطلاع بدهیم.

استفاده از قطره‌های آب نمک می‌تواند به رقیق شدن ترشحات بینی و رفع گرفتگی‌بینی کمک کند.

افزایش رطوبت هوا با دستگاه بخور هم ممکن است به تسکین علائم بینی، کمک کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورتی که کودک ما هرکدام از علائم زیر را داشت، باید خیلی سریع به پزشک معالجش اطلاع بدهیم:

• پرهیز از نوشیدن مایعات برای مدت طولانی
• تغییرات رفتاری، مثل تحریک‌پذیری یا بی‌حالی. در این شرایط معمولاً مراقبت‌های فوری پزشکی لازم است.
• سختی در تنفس یا تنفس‌سریع. این وضعیت هم معمولاً به مراقبت‌ پزشکی فوری نیاز دارد.

در صورت مواجهه با موارد زیر هم باید به پزشک مراجعه کنیم.

• تب بیش از 38.4 درجه سانتیگراد که بیشتر از سه روز طول بکشد. (در نوزادان زیر سه ماه باید از ابتدای بروز تب با پزشک معالج مشورت کنیم.)
• عدم بهبودی یا بدتر شدن گرفتگی (احتقان) بینی در طی ده روز
• قرمز شدن یا ایجاد ترشحات زرد رنگ در چشم‌ها
• علائم عفونت گوش مثل درد گوش

راهکارهای پیشگیری از سرماخوردگی در کودکان

رعایت اصول ساده بهداشتی می‌تواند به جلوگیری از عفونت با ویروس‌های عامل سرماخوردگی کمک کند. این اصول عبارتند از:

• شست‌و‌شوی دست‌ها یکی از راه‌های ضروری و بسیار موثر برای جلوگیری از انتقال عفونت است. دست‌ها باید با آب و صابون خیس و به مدت پانزده تا سی ثانیه شسته شوند. لازم است به کودکان خود آموزش بدهیم که قبل و بعد از غذا خوردن و پس از سرفه یا عطسه دست‌های خود را بشویند.
• در صورتی که امکان شستن دست‌ها فراهم نباشد، محلول‌های ضدعفونی‌کننده‌ دست بر پایه الکل، می‌توانند جایگزین مناسبی باشند.
• هر چند ممکن است دوری کامل از افراد بیمار سخت یا غیرممکن باشد، باید سعی کنیم تا حد امکان از تماس مستقیم فرزند خود با کودک یا بزرگسال مبتلا به سرماخوردگی خودداری کنیم.

جلوگیری از انتشار ویروس سرماخوردگی

در صورت ابتلای کودکمان به سرماخوردگی، می‌توانیم با انجام کارهای زیر از انتشار ویروس به دیگران جلوگیری کنیم:

• مدرسه نرفتن کودک ما در صورت علائم داشتن
• تشویق کودکمان به پوشاندن دهان خود با دستمال‌کاغذی موقع سرفه و عطسه.
• آموزش الزام شستن دست‌ها بعد از سرفه، عطسه و خارج کردن ترشحات بینی به کودکان.

عوارض سرماخوردگی در کودکان

با وجود این‌که ابتلا به سرماخوردگی در بیش‌تر کودکان بدون عوارض است، لازم است پدرها و مادرها، از علائم و نشانه‌های عوارض احتمالی این بیماری آگاه باشند.

عفونت گوش: کودکان مبتلا به سرماخوردگی ممکن است به عفونت باکتریایی یا ویروسی گوش مبتلا شوند. بروز تب در کودک بعد از سه روز اولِ علائم سرماخوردگی، ممکن است نشانه عفونت گوش باشد.

آسم : سرماخوردگی می‌تواند باعث بروز خس‌خس سینه در کودکانی که پیش‌تر چنین علامتی نداشته‌اند یا تشدید علائم آسم در کودکانی که سابقه این بیماری را داشته‌اند، بشود.

سینوزیت: عدم بهبود گرفتگی بینی بعد از ده روز ممکن است نشانه ابتلای کودک به عفونت باکتریایی سینوس باشد.

پنومونی (ذات‌الریه): کودکانی که بعد از سه روز از شروع علائم سرماخوردگی، دچار تب می‎شوند، ممکن است به ذات‌الریه باکتریایی مبتلا شده باشند، به خصوص اگر کودک سرفه و تنفس تند هم داشته باشد.

راهکارهای تقویت سیستم ایمنی کودکان

بهترین راه برای حفظ سلامت سیستم ایمنی، انجام کارهایی است که به سلامت کلی بدن کمک می‌کند. از جمله:

فراهم کردن رژیم غذایی سالم برای کودک

رژیم غذایی سالم شامل مقدار زیادی میوه و سبزیجات، غلات کامل، پروتئین کم‌چرب، لبنیات یا منابع دیگر کلسیم و چربی‌های سالم مثل روغن‌های گیاهی است. غذاهای فرآوری شده، غذاهایی که شکر افزوده دارند و غذاهای دارای چربی‌های ناسالم مثل چربی‌های اشباع شده بهتر است کمتر مصرف شوند.

اطمینان از دریافت میزان کافی ویتامین‌ها و مواد معدنی برای حفظ سلامت کودکان مهم است. کودکان معمولاً می‌توانند مقادیر کافی مواد مغذی را از یک رژیم غذایی متعادل دریافت کنند، اما گاهی ممکن است به مصرف بعضی از مکمل‌ها یا مولتی‌ویتامین‌ها هم نیاز داشته باشند.

امروزه مکمل مناسب کودکان در بازار دارویی وجود دارند که حاوی بسیاری از ویتامین‌ها و مواد معدنی موثر در روند رشد و تکامل کودکان و تقویت سیستم‌ایمنی آن‌ها هستند. یکی از این محصولات شربت بب‌وینک دیفنس® مکمل تقویت سیستم ایمنی ویژه کودکان بالای سه سال است. این محصول با ترکیبی از مواد معدنی و ویتامین‌ها، پری‌بیوتیک و ترکیبات طبیعی فرموله شده تا از سلامت عمومی کودک حمایت کرده و پاسخ ایمنی را بهبود ببخشد. فراموش نکنیم که مشورت با پزشک یا داروساز پیش از مصرف هر مکملی از جمله بب‌وینک دیفنس ضروری است.

خواب کافی

همه ما برای بازیابی انرژی بدن به خواب نیاز داریم و کودکان هم از این قاعده مستثنا نیستند. میزان خواب مورد نیاز کودکان با توجه به سن آن‌ها متفاوت است (از دوازده تا شانزده ساعت در روز برای نوزادان تا هشت تا ده ساعت برای نوجوانان) و همچنین از کودکی به کودک دیگر فرق می‌کند.

فعال نگه داشتن کودک

ورزش و فعالیت بدنی باعث می‌شود که کودک سالم بماند و کمتر بیمار شود. کودکان باید حداقل یک ساعت در روز فعال باشند. «فعال بودن» الزاماً به معنی ورزش حرفه‌ای یا باشگاه ورزشی رفتن نیست و می‌تواند بازی کردن در پارک یا پیاده‌روی باشد.

مدیریت استرس

استرس باعث تضعیف سلامتی و افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌ها می‌شود. پس خوب است از این موضوع مطمئن شویم که کودکمان زمان کافی برای بازی و سرگرمی دارد و امکان دسترسی به افراد و سرگرمی‌هایی که خوشحالشان می‌کنند، برایش فراهم است.

به‌طور کلی، با رعایت نکاتی که در این مطلب به آن ها اشاره کردیم، می‌توانیم هم احتمال ابتلای کودکانمان به سرماخوردگی را کاهش بدهیم  و هم به آن‌ها در راحت‌تر سپری کردن دوره سرماخوردگی کمک کنیم.

IR-0128-ABD-4733-AS

منابع:

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/
2. https://www.uptodate.com/
3. https://www.nhs.uk/