هانتاویروس‌ها در انسان؛ علائم، راه‌های انتقال، پیشگیری و درمان

هانتاویروس‌ها گروهی از ویروس‌ها هستند که توسط جوندگان منتقل می‌شوند و می‌توانند به بیماری شدید و مرگ در انسان‌ها منجر شوند. عفونت‌ با این ویروس‌ها در سطح جهان نسبتاً نادر است، اما با احتمال مرگ یک تا پانزده درصد در آسیا و اروپا و تا پنجاه درصد در قاره آمریکا همراه است. برآورد می‌شود که سالانه از ۱۰٬۰۰۰ تا بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ مورد عفونت با هانتاویروس‌ها در جهان رخ بدهد، که بیشترین بار بیماری در آسیا و اروپا مشاهده می‌شود.

هانتاویروس‌ها و تنوع علائم انسانی

هانتاویروس‌ها به‌طور طبیعی جوندگان را آلوده می‌کنند و گاهی اوقات به انسان منتقل می‌شوند. عفونت در انسان می‌تواند به بیماری شدید و در بیشتر موارد مرگ منجر شود. عفونت با این ویروس‌ها با توجه به نوع ویروس و موقعیت جغرافیایی به شکل متفاوتی بروز می‌کند. در قاره آمریکا، عفونت می‌تواند به سندرم قلبی-ریوی هانتاویروس ( Hantavirus cardiopulmonary syndrome؛HCPS) منجر شود که سریع‌ گسترش پیدا می‌کند و قلب و ریه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، در حالی که در اروپا و آسیا هانتاویروس‌ها معمولاً باعث تب خونریزی‌دهنده با سندرم کلیوی ( Hemorrhagic fever with renal syndrome؛HFRS) می‌شوند که بیشتر روی کلیه‌ها و رگ‌های خونی اثر می‌گذارد. سندرم قلبی-ریوی هانتاویروس با نام سندرم ریوی هانتاویروس (Hantavirus pulmonary syndrome؛HPS) هم شناخته می‌شود.

در انسان‌ها، علائم معمولاً بین یک تا هشت هفته بعد از مواجهه با ویروس شروع می‌شوند، با توجه به نوع ویروس متفاوتند و معمولاً شامل تب، سردرد، دردهای عضلانی و علائم گوارشی مثل درد شکم، تهوع یا استفراغ می‌شوند.

HCPS می‌تواند به‌سرعت پیشرفت کند و منجر به سرفه، تنگی نفس، تجمع مایعات در ریه‌ها و شوک شود.
HFRS ممکن است در مراحل بعدی موجب کاهش فشار خون، اختلال‌های خونریزی و نارسایی کلیوی شود.

نشانه‌ها و علائم سندروم ریوی هانتاویروس (HPS)

HPS یک بیماری شدید و بالقوه کشنده است که ریه‌ها را درگیر می‌کند. علائم این ویروس معمولاً یک تا هشت هفته بعد از تماس با جوندگان آلوده ظاهر می‌شوند.

علائم اولیه ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• خستگی
• تب
• دردهای عضلانی (به‌ویژه در عضلات بزرگ مثل ران‌ها، باسن و عضلات کمر و گاهی شانه‌ها)

تقریباً نیمی از بیماران مبتلا به HPS علائم زیر را هم تجربه می‌کنند:

• سردرد
• سرگیجه
• لرز
• مشکلات گوارشی مثل تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکمی

چهار تا ده روز بعد از مرحله اولیه بیماری، علائم دیررس HPS ظاهر می‌شوند. این علائم شامل موارد زیر می‌شوند:

• سرفه
• تنگی نفس
• احساس فشار در قفسه سینه (به دلیل پر شدن ریه‌ها از مایعات)

HPS می‌تواند کشنده باشد؛ حدود ۳۸٪ از افرادی که دچار علائم تنفسی می‌شوند، ممکن است بر اثر این بیماری فوت کنند.

تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS)

HFRS یک بیماری شدید و گاهی کشنده است که بر کلیه‌ها تأثیر می‌گذارد. علائم HFRS معمولاً طی یک تا دو هفته بعد از تماس با ویروس ظاهر می‌شوند. در موارد نادر، ممکن است بروز علائم تا هشت هفته طول بکشد.

علائم اولیه شامل موارد زیرند و به‌شکل ناگهانی شروع می‌شوند:

• سردرد شدید
• درد کمر و شکم
• تب یا لرز
• تهوع
• تاری دید

افراد مبتلا ممکن است دچار قرمزی یا گرگرفتگی صورت، التهاب یا قرمزی چشم‌ها یا بثورات جلدی هم بشوند.

علائم دیررس ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• افت فشار خون
• کاهش جریان خون (شوک حاد)
• خونریزی داخلی
• نارسایی حاد کلیه (که می‌تواند منجر به تجمع شدید مایعات در بدن شود)

شدت بیماری به نوع ویروس عامل بستگی دارد و بهبودی کامل ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد.

راه‌های انتقال هانتاویروس‌ها: از جوندگان تا نادرترین موارد انتقال انسان به انسان

انتقال هانتاویروس‌ها به انسان از راه تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان آلوده پیش می‌آید. در موارد کمتر رایج، عفونت ممکن است از راه گازگرفتگی توسط جوندگان هم اتفاق بیفتد. فعالیت‌هایی که شامل تماس با جوندگان می‌شوند، مثل تمیز کردن فضاهای بسته یا کم‌تهویه، کشاورزی، کارهای مرتبط با جنگل‌داری و خوابیدن در مکان‌های آلوده به جوندگان، خطر قرار گرفتن در معرض ویروس را افزایش می‌دهند.

تا به امروز، انتقال انسان به انسان تنها برای ویروس آندس (Andes) در قاره آمریکا گزارش شده و همچنان نادر است. این نوع انتقال معمولاً با تماس نزدیک و طولانی بین افراد، به ویژه اعضای خانواده مرتبط است و بیشترین احتمال انتقال در فاز اولیه بیماری است، یعنی زمانی که ویروس بیشترین قابلیت سرایت را دارد.

پیشگیری از ابتلا به هانتاویروس: راهکارهای ایمن برای محافظت در خانه و محل کار

پیشگیری از عفونت با هانتاویروس در بیشتر موارد بر کاهش تماس انسان‌ها با جوندگان تمرکز دارد و اقدامات موثر آن شامل موارد زیر است:

• تمیز نگه داشتن منازل و محل‌های کار
• مسدود کردن راه‌هایی که جوندگان می‌توانند از آن وارد ساختمان شوند
• نگه‌داری امن مواد غذایی
• رعایت شیوه‌های ایمن تمیزکاری در فضاهایی که توسط جوندگان آلوده شده‌اند
• پرهیز از جارو زدن خشک یا استفاده از جاروبرقی برای مدفوع جوندگان
• مرطوب کردن مناطق آلوده قبل از تمیزکاری
• تقویت بهداشت دست‌ها

تشخیص زودهنگام عفونت با هانتاویروس: علائم و روش‌های آزمایشگاهی

تشخیص زودهنگام عفونت هانتاویروس می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، چرا که علائم اولیه آن با دیگر بیماری‌های تب‌دار یا تنفسی مثل آنفلوآنزا، کووید-۱۹، پنومونی ویروسی یا تب دنگی مشابه است. بنابراین، گرفتن شرح‌حال دقیق از بیمار اهمیت ویژه‌ای دارد، به‌ویژه توجه به احتمال تماس با جوندگان، خطرهای شغلی و محیطی، سابقه سفر و تماس با موارد شناخته‌شده در مناطقی که هانتاویروس شایع است.

تأیید آزمایشگاهی تشخیص عفونت از راه تست‌های سرولوژیک (مثل شناسایی آنتی‌بادی‌های IgM اختصاصی هانتاویروس) و روش‌های مولکولی (که در مرحله حاد بیماری یعنی زمانی که RNA ویروس ممکن است در خون قابل تشخیص باشد، کاربرد دارند) انجام می‌شود.

درمان عفونت با هانتاویروس

در حال‌حاضر هیچ داروی ضدویروس یا واکسن مجاز و خاصی برای عفونت با هانتاویروس وجود ندارد و درمان حمایتی و تمرکز آن بر پایش دقیق بالینی و مدیریت عوارض ریوی، قلبی و کلیوی است.

با وجود این‌که درمان اختصاصی برای عفونت‌ با هانتاویروس‌ها وجود ندارد، مراقبت پزشکی حمایتی زودهنگام نقشی کلیدی در افزایش بقای بیماران دارد.

IR-0528-ABD-5345-AS

منابع:

1. https://www.who.int/
2. https://www.cdc.gov/