چاقی و بیماری های کلیوی؛ تأثیر چاقی و اضافه وزن بر سلامت کلیه‌ها

چاقی یک بحران جدی سلامت عمومی به شمار می‌رود و شیوع آن در سراسر جهان در حال افزایش است. بیماری مزمن کلیه (CKD) هم به یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر در جهان تبدیل شده است. در این مطلب، به بررسی ارتباط چاقی با بیماری مزمن کلیه  و سایر مشکلات کلیوی می‌پردازیم.

بیماری‌های کلیوی مرتبط با چاقی

مطالعات متعدد نشان داده‌اند که بین شاخص‌های چاقی و ایجاد یا پیشرفت بیماری مزمن کلیه ارتباط وجود دارد.

بیماری مزمن کلیه از هر ده بزرگسال در سراسر جهان یک نفر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و پیش‌بینی می‌شود تا سال 2040 پنجمین علت اصلی مرگ‌ومیر در سطح جهان باشد.
افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری کلیوی مرحله نهایی (مرحله آخر بیماری مزمن کلیه که در آن بیمار نیازمند درمان دیالیز یا پیوند کلیه است) قرار دارند و شش برابر بیشتر از بیماران دیگر، پیش از نیاز به درمان جایگزینی کلیه، بر اثر بیماری قلبی‌عروقی جان خود را از دست می‌دهند.(7) در نتیجه، پرداختن به عوامل خطر قلبی‌عروقی کلیدی، از جمله چاقی، یک اصل اساسی در مدیریت CKD است.

تأثیر مضر چاقی بر کلیه‌ها تنها به بیماری مزمن کلیه محدود نمی‌شود و مشکلات دیگری مثل سنگ کلیه و بعضی سرطان‌ها را هم دربر می‌گیرد. شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر از حد نرمال با شیوع بیشتر سنگ کلیه ارتباط دارد. همچنین افزایش وزن در طول زمان و بالا بودن دور کمر با ابتلا به سنگ کلیه مرتبط است.

چاقی  نقش مهمی در ابتلا به انواع سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان‌های کلیه، دارد. یک مطالعه گسترده که تأثیر جهانی چاقی بر بروز سرطان‌ها را بررسی کرده است، نشان می‌دهد که ۱۷٪ از سرطان‌های کلیه در مردان و ۲۶٪ در زنان به‌دلیل اضافه ‌وزن رخ داده است.

همچنین برای افرادی که با نارسایی کلیه زندگی می‌کنند، چاقی می‌تواند مانعی برای دریافت پیوند کلیه باشد؛ چرا که افراد چاق در طول عمل جراحی و همین‌طور در ماه‌ها و سال‌های پس از آن، در معرض خطر بیشتری برای بروز عوارض مرتبط با پیوند قرار دارند.

چاقی چگونه بر سلامت کلیه‌ها تاثیر می‌گذارد؟

مطالعات نشان داده‌اند که افزایش چربی بدن می‌تواند به‌طور مستقیم باعث کاهش عملکرد کلیه شود. التهاب مزمن، مقاومت به انسولین، افزایش فشار خون و ابتلا به دیابت نوع دو، که از پیامدهای شایع چاقی به‌شمار می‌روند، از اصلی‌ترین عوامل افزایش خطر بیماری مزمن کلیه در افراد دچار اضافه‌وزن یا چاقی به‌شمار می‌روند.

چاقی چگونه خطر ابتلا به بیماری مزمن کلیه را بیشتر می‌کند؟

بیماری مزمن کلیه یک وضعیت مزمن است که طی آن عملکرد کلیه‌ها در تصفیه خون به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. این بیماری می‌تواند به‌تدریج پیشرفت کند و در نهایت به از کار افتادن کامل کلیه‌ها منجر شود.

اضافه‌وزن  و چاقی از مهم‌ترین عواملی هستند که احتمال ابتلا به بیماری‌هایی مثل دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهند؛ بیماری‌هایی که می‌توانند به کلیه‌ها آسیب برسانند و از شایع‌ترین عوامل خطر CKD به‌شمار می‌روند.

چاقی همچنین می‌تواند از طرق زیر به‌طور مستقیم خطر ابتلا به CKD را افزایش بدهد:

• ایجاد التهاب در فیلترهای کوچک کلیه (گلومرول‌ها)
• افزایش فشار بر فیلترهای کلیه، چرا که این فیلترها مجبورند برای تصفیه خون سخت‌تر از حد معمول کار کنند. این وضعیت می‌تواند در طول زمان باعث ایجاد فرسایش و تخریب فیلترهای کلیه شود.

بیشتر بدانیم: دیابت و بیماری مزمن کلیه

روش‌های درمانی بیماری چاقی در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی

به افراد مبتلا به CKD توصیه می‌شود حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته داشته باشند، به شکلی که با توان بدنی و وضعیت قلبی‌عروقی آن‌ها سازگار باشد.

همچنین، رژیم‌های غذایی با پایه گیاهی مثل رژیم DASH یا رژیم مدیترانه‌ای، شامل مصرف بیشتر میوه، سبزیجات و غلات کامل و کاهش مصرف نمک، قند و چربی‌های اشباع شده، برای این بیماران مفید محسوب می‌شوند.

ضمن این‌که بعضی از داروهای مورد استفاده در درمان چاقی می‌توانند افت عملکرد کلیه و دفع پروتئین در ادرار را کاهش بدهند و یا احتمال نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه در آینده را کم کنند.

نقش دارودرمانی‌های نوین در کنترل چاقی و محافظت از کلیه

آگونیست‌های گیرنده GLP-1 مثل سماگلوتاید و تیرزپاتاید، موثرترین داروها برای درمان اضافه‌وزن و چاقی به شمارمی‌آیند. این داروها می‌توانند در افراد مبتلا به اضافه‌وزن، چاقی یا دیابت نوع دو از راه بهبود عادت‌های غذایی، کاهش خطر یا بهبود کنترل دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی‌‌عروقی و همین‌طور کاهش وزن، سودمند باشند؛ مجموعه این اثرات می‌تواند به پیشگیری از بروز بیماری مزمن کلیه (CKD) یا کند کردن سیر پیشرفت آن و همچنین کاهش مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی‌عروقی کمک کند و این مزایا، در افراد مبتلا به CKD هم مشاهده می‌شوند.

همچنین داروی سماگلوتاید تنها دارو از دسته دارویی آگونیست‌های گیرنده GLP-1 است که برای کاهش افت عملکرد کلیه، احتمال رسیدن به مرحله نهایی بیماری کلیوی و همین‌طور مرگ به علت بیماری‌های قلبی‌عروقی در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه و دیابت نوع دو به‌کار می‌رود.

IR-0428-ABD-5181-AS

منابع:

1. https://www.mdpi.com/
2. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/
3. https://www.kidney.org/k
4. N Engl J Med 2022;387:205-216.
5. Kidney Int. 2024 Apr;105(4S):S117-S314.
6. 2021 Nov 13;398(10313):1811-1824.
7. Eur Cardiol. 2025 Oct 17:20:e28.
8. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/