چاقی از بیماری‌های مزمن و شایع است که علاوه بر تاثیرات فراوان بر زندگی روزمره افراد، باعث افزایش ریسک ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی، دیابت، کلیوی، کبد چرب و آپنه انسدادی خواب می‌شود. چاقی از چالش‌های بزرگ در حوزه سلامت و یک بیماری مزمن و پیچیده است که با تجمع بیش از حد چربی در بدن تعریف می‌شود و می‌تواند سلامت را مختل کند.

تشخیص و بررسی علل بیماری‌ها، اولین مرحله رفع مشکلات مختلف هستند و بیماری چاقی نیز از این قاعده مستثنی نیست. اکنون که با دردسترس قرارگرفتن درمان‌های نوین و موثر مدیریت کاهش وزن و بیماری‌های متابولیک مانند داروی تیرزپاتاید (Tirzepatide) داروسازی دکتر عبیدی با نام تجاری زیکورپا (®ZCorpa) و داروی سماگلوتاید (Semaglutide) کوبل دارو با نام تجاری ولوریتا (®Velorita)، مسیر درمان چاقی در ایران هموار و آسان شده است، در این مطلب مهم‌ترین شاخص‌های سنجش بیماری چاقی بررسی می‌شود.

شاخص توده بدنی (BMI)

شاخص توده بدنی (body mass index)، از تقسیم وزن (برحسب کیلوگرم) بر مجذور قد (بر حسب متر) به دست می‌آید.

دسته‌بندی وضعیت وزن بر اساس شاخص توده بدنی (BMI) به شرح زیر است:

• وزن نرمال:

افرادی که شاخص توده بدنی‌ آن‌ها بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ است در محدوده وزن نرمال قرار دارند.

• اضافه وزن:

افرادی که شاخص توده بدنی آن‌ها بین  ۲۵ تا ۲۹.۹ است در محدوده اضافه وزن هستند.

• چاقی کلاس ۱:

افرادی که شاخص توده بدنی آن‌ها بین ۳۰ تا ۳۴.۹ است در دسته چاقی کلاس ۱ قرار می‌گیرند.

• چاقی کلاس ۲:

افرادی که شاخص توده بدنی آن‌ها بین ۳۵ تا ۳۹.۹ است در دسته چاقی کلاس ۲ قرار می‌گیرند.

• چاقی کلاس ۳:

افرادی که شاخص توده بدنی آن‌ها بالاتر از ۴۰ است مبتلا به بیماری چاقی شدید یا کلاس ۳ هستند.

پس اگر BMI شما بالاتر از ۲۵ باشد، دچار اضافه‌وزن هستید و اگر این عدد بالاتر از ۳۰ باشد، در محدوده چاقی قرار دارید. این اعداد یک هشدار هستند برای اینکه بدانید وقت آن رسیده که برای سلامتی خودتان قدمی بردارید.

ابزارهای تکمیلی غربالگری بیماری چاقی

اندازه دور کمر

استفاده از اندازه‌گیری دور کمر waist circumference (WC) به‌عنوان شاخصی برای سنجش چربی شکمی یا احشایی توصیه شده است. اندازه‌گیری دور کمر با استفاده از متر نواری انجام می‌شود؛ به‌طوری‌که متر در وسط فاصله بین پایین‌ترین قسمت دنده‌ها و بالاترین قسمت لگن قرار می‌گیرد.

تجمع چربی در ناحیه شکم (اندازه‌ دور کمر بالاتر از ۱۰۲ سانتی‌متر برای مردان و ۸۸ سانتی‌متر برای زنان) با افزایش ریسک بیماری‌های قلبی‌عروقی همراه است.

چگونه دور کمر خود را اندازه بگیریم؟

۱-لباس‌هایتان را دربیاورید یا بالا بکشید.

برای اندازه‌گیری دقیق، لازم است متر نواری روی شکم برهنه‌تان قرار بگیرد، بنابراین باید هر لایه لباسی که کمرتان را پوشانده است، برداشته شود.

۲- محل کمر خود را پیدا کنید.

با استفاده از انگشتان‌تان، بالای استخوان‌های لگن (باسن) و پایین قفسه سینه را پیدا کنید. کمر شما بخش نرم و گوشتی بین این دو قسمت استخوانی است. این ناحیه معمولاً باریک‌ترین قسمت تنه محسوب می‌شود و اغلب هم‌سطح ناف یا کمی بالاتر از آن قرار دارد.

۳- متر را دور کمر خود قرار دهید.

صاف بایستید و به‌طور طبیعی نفس بکشید. انتهای صفر متر را روی ناف بگذارید و آن را دور کمر خود بچرخانید تا دوباره به جلو برسد. متر باید کاملاً موازی با زمین باشد و بدون فرو رفتن در پوست، به‌صورت محکم اما راحت دور بدن قرار گیرد. دقت کنید که متر در تمام مسیر صاف باشد و به‌ویژه در پشت بدن نپیچد.

۴- عدد اندازه‌گیری را بخوانید.

پس از بازدم (بیرون دادن نفس)، عددی را که انتهای آزاد متر به آن می‌رسد مشاهده کنید. این عدد نشان‌دهنده اندازه دور کمر شماست.

۵- اندازه‌گیری را دوباره انجام دهید.

برای اطمینان از دقت، اندازه‌گیری را یک بار دیگر تکرار کنید. اگر عدد به‌دست‌آمده با اندازه قبلی متفاوت بود، بار سوم نیز اندازه بگیرید و در نهایت میانگین سه عدد را به‌عنوان اندازه نهایی در نظر بگیرید.

نسبت دور کمر به قد:

نسبت دور کمر به قد (Waist-to-height ratio) با تقسیم اندازه دور کمر بر قد، با استفاده از واحد اندازه‌گیری یکسان، محاسبه می‌شود. خطرات سلامتی در نسبت‌های بین ۵/۰ تا ۵۹/۰ افزایش پیدا می‌کند. اگر این نسبت بیشتر از ۶/۰ باشد، خطر به‌طور قابل‌توجهی بیشتر خواهد بود. محدوده هدف، نسبت کمتر از ۵/۰ است؛ یعنی اندازه دور کمر باید کمتر از نصف قد باشد.

به‌علاوه، برای غربالگری چاقی می‌توانید درصد چربی بدن را با دستگاه‌های اسکن، ارزیابی کنید.

زیکورپا و ولوریتا؛ راهکارهای نوین مدیریت موثر کاهش وزن  و بیماری‌های متابولیک

عرضه داروهای GLP-1  در سال‌های گذشته انقلابی را در عرصه کاهش وزن و کنترل بیماری‌های مختلف از جمله دیابت، بیماری‌های قلبی-عروقی، بیماری کبد چرب، بیماری کلیوی، بیماری فشار خون بالا و آپنه انسدادی خواب در دنیا رقم زده‌اند. داروسازی دکتر عبیدی داروی تیرزپاتاید (Tirzepatide) از خانواده دارویی GLP-1 را با نام تجاری زیکورپا (®ZCorpa) تولید و عرضه کرده است. کوبل دارو نیز، داروی سماگلوتاید(Semaglutide)  از این خانواده دارویی را از کشور کانادا تأمین و با نام تجاری ولوریتا(Velorita®)  در دسترس پزشکان قرار داده است.

IR-0828-ABD-5847-AS

منابع:

1. Diabetes Care 2025;48(Suppl. 1):S167—S180.
2. J Am Coll Cardiol. 2025;86(7):536-555.
3. Rueda-Clausen CF, Poddar M, Lear SA, Poirier P, Sharma AM. Canadian Adult Obesity Clinical Practice Guidelines: Assessment of People Living with Obesity. Available from: https://obesitycanada.ca/guidelines/assessment.
4. Clin Med (Lond). 2023;23(4):299-303.