سرطان تیروئید چیست؟ علت‌ها، علائم و درمان

سرطان تیروئید به‌عنوان شایع‌ترین سرطان غدد درون‌ریز در سطح جهانی شناخته می‌شود. در این مطلب به شناخت بیشتر این بیماری و راهکارهای تشخیص و درمان آن می‌پردازیم.

سرطان تیروئید چیست؟

سرطان تیروئید نوعی سرطان است که از غده تیروئید آغاز می‌شود. تیروئید غده‌ای در جلوی گردن است که تعدادی هورمون‌ تولید و ترشح می‌کند؛ این هورمون‌ها به تنظیم سوخت‌وساز (متابولیسم) بدن، ضربان قلب، فشار خون و دمای بدن کمک می‌کنند.

سرطان تیروئید چگونه ایجاد می‌شود؟

با این‌که بعضی از عوامل خطر سرطان تیروئید را می‌شناسیم، اما همیشه به‌طور دقیق مشخص نیست چه چیزی باعث سرطان تیروئید می‌شود. آن‌چه می‌دانیم این است که تغییرات ژنی (جهش‌ها) در بروز برخی انواع سرطان تیروئید نقش دارند. سرطان تیروئید انواع مختلفی دارد:

کارسینوم آناپلاستیک

خطرناک‌ترین نوع سرطان تیروئید است. این نوع نادر است و به‌سرعت رشد کرده و گسترش پیدا می‌کند.

کارسینوم فولیکولار

احتمال عود بیماری و گسترش به سایر بخش‌های بدن در این نوع بیشتر است.

کارسینوم مدولاری

این نوع سرطان از سلول‌هایی غیر از سلول‌های تولیدکننده هورمون تیروئید منشأ می‌گیرد و معمولاً زمینه خانوادگی دارد.

کارسینوم پاپیلاری

شایع‌ترین و کم‌خطرترین نوع سرطان تیروئید است و رشد آهسته‌ای دارد.

علائم و نشانه‌های سرطان تیروئید

سرطان تیروئید می‌تواند باعث بروز یک یا چند مورد از علائم و نشانه‌های زیر شود:

• وجود یک توده در جلوی گردن که گاهی به سرعت رشد می‌کند
• تورم در ناحیه گردن
• درد در جلوی گردن که گاهی به گوش‌ها نیز انتشار پیدا می‌کند
• گرفتگی یا سایر تغییرهای دائمی در صدا
• مشکل در بلعیدن
• مشکل در تنفس
• سرفه مداوم بی‌دلیل
• وجود یک یا چند توده در کنار گردن

بسیاری از این علائم می‌توانند ناشی از مشکلات غیرسرطانی یا دیگر سرطان‌های ناحیه گردن نیز باشند.

توده‌های تیروئید شایعند و در بیشتر موارد سرطانی نیستند. با این وجود، در صورت مشاهده هرکدام از این علائم، مراجعه به پزشک ضروری است تا علت دقیق آن مشخص شده و در صورت نیاز درمان مناسب آغاز شود.

چه کسانی بیشتر در معرض سرطان تیروئید قرار دارند؟ (عوامل خطر)

بعضی از افراد بیش از دیگران در معرض ابتلا به سرطان تیروئید قرار دارند. خطر ابتلا در موارد زیر افزایش پیدا می‌کند:

• سن ۲۵ تا ۶۵ سال
• زن بودن (شیوع در زنان نسبت به مردان بیشتر است)
• نژاد آسیایی
• مواجهه با اشعه به دنبال پرتودرمانی سر یا گردن در کودکی
• سابقه گواتر (بزرگ شدن غده تیروئید)
• سابقه خانوادگی سرطان تیروئید

تشخیص سرطان تیروئید: آزمایش‌ها‌ و تصویربرداری‌ها

برای تشخیص سرطان تیروئید پزشک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. این معاینه ممکن است برآمدگی‌ای در غده تیروئید یا بزرگ شدن غدد لنفاوی در گردن را نشان بدهد.

آزمایش‌های زیر نیزممکن است انجام شوند:

• آزمایش خون (TSH و T4 آزاد) برای بررسی عملکرد تیروئید
• آزمایش کلسی‌تونین خون (یکی از هورمون‌های تیروئید) برای بررسی احتمال سرطان مدولاری تیروئید
• سونوگرافی تیروئید و غدد لنفاوی گردن
• اسکن تیروئید برای بررسی ساختار و عملکرد غده تیروئید
• بیوپسی تیروئید که ممکن است شامل بررسی‌های ژنتیکی روی سلول‌های به‌دست‌آمده از نمونه‌برداری باشد
• سی‌تی‌اسکن گردن برای تعیین میزان گسترش توده سرطانی

بیشتر بدانیم: تغذیه مناسب برای افراد مبتلا به سرطان

روش‌های درمان سرطان تیروئید: جراحی، ید رادیواکتیو و پرتودرمانی

درمان سرطان تیروئید به نوع آن بستگی دارد و می‌تواند شامل روش‌های زیر باشد:

جراحی

معمولاً اولین روش درمانی است. در این روش، تمام یا بخشی از غده تیروئید برداشته می‌شود. اگر پزشک احتمال دهد که سرطان به غدد لنفاوی گردن گسترش پیدا کرده است، غدد لنفاوی نزدیک هم موقع جراحی خارج خواهند شد.

در صورتی که بخشی از غده تیروئید باقی بماند، انجام سونوگرافی‌های دوره‌ای و گاهی بررسی‌های تکمیلی دیگر برای بررسی احتمال رشد مجدد سرطان ضروری است. (3)

رادیوید (ید رادیواکتیو)

این روش  برای درمان چندین بیماری تیروئید مورداستفاده قرار می‌گیرد و توسط متخصصان پزشکی هسته‌ای تجویز می‌شود.

به‌طور کلی تیروئید برای عملکرد درست به ید نیاز دارد و این ید از غذاهایی که می‌خوریم تأمین می‌شود. هیچ‌کدام از اندام‌های دیگر، مقدار زیادی ید را از خون مصرف یا جذب نمی‌کنند و ید اضافی در بدن با ادرار دفع می‌شود.

در این روش، رادیوید به صورت کپسول، قرص یا مایع بلعیده می‌شود. تیروئید مقدار بیشتر ید رادیواکتیو را جذب می‌کند. پرتو رادیواکتیوی که از ید رادیواکتیو تابیده می‌شود، باعث از بین رفتن سلول‌های غده تیروئید می‌شود و اگر درمان برای سرطان تیروئید باشد، سلول‌های سرطانی تیروئید که ممکن است به اندام‌های دیگر منتقل شده و در آن‌جا مستقر شده باشند را هم از بین می‌برد. به این دلیل که بیشتر سلول‌های دیگر بدن ید را جذب نمی‌کنند، این درمان معمولاً بسیار ایمن است. با این وجود، دوزهای بسیار بالا گاهی می‌تواند تولید بزاق را کاهش داده یا به روده بزرگ (کولون) یا مغز استخوان آسیب برساند.

پزشک پس از بررسی نتایج جراحی تصمیم می‌گیرد که آیا بیمار بعد از عمل به رادیویُد نیاز دارد یا نه.

هورمون‌ تیروئید

بعد از درمان سرطان تیروئید، لازم است بیمار تا پایان عمر از قرص‌های هورمون تیروئید استفاده کند. مقدار این دارو معمولاً کمی بیشتر از نیاز طبیعی بدن تنظیم می‌شود تا به کاهش احتمال بازگشت سرطان کمک کند. این قرص‌ها همچنین جایگزین هورمون تیروئید می‌شوند که بدن برای عملکرد طبیعی به آن نیاز دارد.

سایر درمان‌هایی که گاهی استفاده می‌شوند عبارتند از:

پرتودرمانی با پرتو خارجی

• در این روش از دوزهای بالای اشعه ایکس برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. تابش از دستگاهی که خارج از بدن قرار دارد انجام می‌شود.

شیمی‌درمانی

• استفاده از داروهایی که سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند یا رشد آن‌ها را متوقف می‌کنند.

سوالات متداول درباره سرطان تیروئید

آیا ممکن است سرطان تیروئید علامتی ایجاد نکند؟

افراد مبتلا به سرطان تیروئید ممکن است در ابتدا هیچ علامتی نداشته باشند و بعد از این‌که پزشک به دلیل دیگری یک آزمایش تصویربرداری از گردنشان انجام دهد، متوجه سرطان تیروئید شود.

آیا سرطان تیروئید معمولاً قابل درمان است؟

در بیشتر موارد، اگر سرطان تیروئید در مراحل اولیه تشخیص داده شود، درمان آن مؤثر و موفقیت‌آمیز خواهد بود.

ید رادیواکتیو چه کاری انجام می‌دهد؟

ید رادیواکتیو می‌تواند سلول‌های تیروئید را از بین ببرد و برای بعضی بیماری‌های تیروئید از جمله سرطان تیروئید به‌کار برود.

بعد از اتمام درمان، پزشک معمولاً پیگیری‌های دوره‌ای را برای بررسی احتمال برگشت بیماری توصیه می‌کند؛ در بسیاری از موارد این ویزیت‌ها ممکن است سالانه یک یا دو بار برای چند سال انجام شوند.

آیا چاقی می‌تواند به سرطان تیروئید منجر شود؟

افراد دچار اضافه وزن یا چاقی، نسبت به کسانی که اضافه‌وزن ندارند، خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان تیروئید دارند. به نظر می‌رسد با افزایش شاخص توده بدنی (BMI)، این خطر بیشتر می‌شود.

پیگیری‌های بعد از درمان شامل چه مواردی می‌شوند؟

پزشک بعد از درمان به‌طور منظم بیمار را بررسی می‌کند تا مشخص شود آیا سرطان دوباره برمی‌گردد یا نه. آزمایش‌های پیگیری می‌توانند شامل معاینه پزشک، آزمایش خون و تصویربرداری باشند. همچنین پزشک به‌صورت دوره‌ای آزمایش خون انجام می‌دهد تا سطح هورمون‌های تیروئید را کنترل کند.

IR-0328-ABD-5147-AS

منابع:

1. https://www.mdpi.com/
2. https://www.cancer.org/
3. https://medlineplus.gov/
4. https://www.uptodate.com/
5. https://medlineplus.gov/
6. https://www.mayoclinic.org/