سرطان آندومتر چیست؟ علائم، علت‌ها، تشخیص و روش‌های درمان

سرطان آندومتر (Endometrial Cancer) نوعی سرطان است که با رشد غیرطبیعی سلول‌هایی که پوشش داخلی رحم را تشکیل می‌دهند، آغاز می‌شود. سرطان آندومتر در بیشتر موارد، در مراحل اولیه قابل تشخیص است. در بسیاری از موارد، نخستین علامت بیماری خونریزی نامنظم واژینال است. اگر سرطان آندومتر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، جراحی در بسیاری از موارد می‌تواند به درمان بیماری منجر شود.

آندومتر کجاست و چه نقشی دارد؟

آندومتر، داخلی‌ترین لایه و پوشش داخلی رحم است. رحم یکی از اندام‌های دستگاه تولید مثل زنان است که در بخش مرکزی و پایینی لگن، درست پشت مثانه و جلوی راست‌ روده قرار دارد. رحم اندامی توخالی است که در حالت طبیعی، اندازه و شکلی تقریباً شبیه یک گلابی متوسط دارد. این اندام محلی است که جنین در دوران بارداری در آن رشد و تکامل پیدا می‌کند. در سال‌های باروری، تخمدان‌ها معمولاً هر ماه یک تخمک آزاد می‌کنند و هورمون‌ها باعث می‌شوند لایه آندومتر، برای آماده‌شدن جهت بارداری رشد کند و ضخیم‌تر شود. اگر بارداری پیش نیاید، این پوشش از راه واژن دفع می‌شود؛ فرایندی که قاعدگی نام دارد. این روند هر ماه ادامه پیدا می‌کند تا فرد به یائسگی برسد. بنابراین ساختار رحم به این شکل است بدنه رحم از بیرون به داخل از سه لایه اصلی تشکیل شده است:

• سروزا (Serosa) که سطح خارجی رحم را می‌پوشاند.
• میومتر (Myometrium)که لایه ضخیم و عضلانی رحم است و انقباض‌های آن در زمان زایمان به خروج نوزاد از بدن مادر کمک می‌کند.
• آندومتر (Endometrium) که داخلی‌ترین لایه رحم را تشکیل می‌دهد.

سرطان آندومتر چیست؟

سرطان آندومتر نوعی سرطان رحم است. سرطان رحم (Uterine Cancer) اصطلاح کلی برای هر سرطانی است که از رحم منشأ می‌گیرد، در حالی که سرطان آندومتر به‌طور خاص به تومورهایی گفته می‌شود که در بافت آندومتر رحم به وجود می‌آیند، همچنین، حدود 95٪ از سرطان‌های رحم از نوع سرطان آندومتر به‌شمار می‌آیند.

علائم سرطان آندومتر چیست؟

سرطان آندومتر می‌تواند با علائم مختلفی همراه باشد. برخی از این علائم ممکن است از مراحل اولیه بیماری ظاهر شوند، در حالی که بعضی دیگر بیشتر در مراحل پیشرفته‌تر سرطان دیده می‌شوند. در ادامه، به علائم شایع سرطان آندومتر و همچنین سایر علائم احتمالی آن می‌پردازیم.

علائم سرطان آندومتر

• خونریزی غیرمعمول واژینال: شایع‌ترین علامت سرطان آندومتر است و ممکن است به‌شکل تغییر در الگوی قاعدگی، خونریزی بین دو دوره قاعدگی یا خونریزی پس از یائسگی بروز کند.
• لکه‌بینی واژینال: هرگونه لکه‌بینی غیرمعمول، به‌ویژه بعد از یائسگی، باید به پزشک اطلاع داده شود و مورد بررسی قرار بگیرد.
• ترشحات غیرطبیعی واژن : ترشحات غیرمعمول، حتی اگر بدون خون باشند، ممکن است از علائم سرطان آندومتر باشند و لازم است توسط پزشک بررسی شوند.

• ناراحتی در ناحیه لگن: درد، احساس فشار یا احساس پُری در ناحیه لگن ممکن است از علائم سرطان آندومتر باشد.
• کاهش وزن بدون علت مشخص: کاهش وزن ناخواسته هم می‌تواند یکی از علائم این بیماری باشد.
• درد در زمان رابطه جنسی
• درد یا سوزش موقع ادرار کردن

البته علائمی که به آن‌ها اشاره شد، ممکن است در برخی بیماری‌ها و مشکلات غیرسرطانی هم دیده شوند؛ با این وجود، در صورت مشاهده هرکدام از این علائم، بهتر است برای بررسی علت آن‌ها در سریع‌ترین زمان ممکن به پزشک مراجعه کنیم.

عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا به سرطان آندومتر

عواملی که می‌توانند خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش دهند عبارتند از:

• تغییر در تعادل هورمون‌های بدن: دو هورمون اصلی تولیدشده در تخمدان‌ها، استروژن و پروژسترون هستند. تغییر در تعادل این دو هورمون می‌تواند باعث ایجاد تغییراتی در بافت آندومتر شود. بیماری‌ها یا شرایطی که مقدار استروژن را در بدن افزایش می‌دهند، بدون این‌که سطح پروژسترون هم افزایش پیدا کند، ممکن است خطر ابتلا به سرطان آندومتر را بیشتر کنند. چاقی، دیابت و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، نمونه‌هایی از این شرایط هستند. همچنین، مصرف داروهای هورمونی حاوی استروژن بدون پروژسترون بعد از یائسگی، خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش می‌دهد.
• داشتن چرخه‌های بیشتر قاعدگی در طول زندگی: شروع قاعدگی پیش از دوازده سالگی یا یائسگی در سنین بالاتر می‌تواند خطر ابتلا به سرطان آندومتر را بیشتر کند. هرچه دفعات قاعدگی بیشتر باشد، بافت آندومتر مدت بیشتری در معرض استروژن قرار می‌گیرد، بنابراین خطر سرطان آندومتر بیشتر می‌شود.
• نداشتن سابقه بارداری: خطر ابتلا به سرطان آندومتر در افرادی که هرگز باردار نشده‌اند، بیشتر از افرادی است که دست‌کم یک بار بارداری را تجربه کرده‌اند.
• افزایش سن: با افزایش سن، خطر ابتلا به سرطان آندومتر بیشتر می‌شود. این سرطان در بیشتر موارد بعد از یائسگی بروز می‌کند.
• هورمون‌درمانی سرطان پستان: مصرف داروهای تعدیل‌کننده‌ انتخابی گیرنده‌ استروژن (Selective Estrogen Receptor Modulator – SERM) برای درمان سرطان پستان ممکن است خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش بدهد. افرادی که این داروها را مصرف می‌کنند، بهتر است با پزشک خود گفت‌وگو کنند. با این‌ وجود، در بیشتر افراد، فواید مصرف این داروها بیشتر از خطر اندک ابتلا به سرطان آندومتر است.

بیشتر بدانیم: سرطان پستان چیست؟ علائم، تشخیص و درمان

پیشگیری از سرطان آندومتر

اقدام‌هایی که می‌توانیم برای کاهش خطر ابتلا به سرطان آندومتر انجام بدهیم، عبارتند از:

• حفظ وزن بدن در محدوده سالم:

چاقی خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش می‌دهد. برای رسیدن به وزن سالم و حفظ آن، می‌توانیم فعالیت بدنی را افزایش داده و میزان کالری دریافتی روزانه را  کاهش بدهیم. همچنین مطالعات نشان داده‌اند که هرچه فعالیت بدنی بیشتر باشد، خطر ابتلا به سرطان آندومترکمتر می‌شود.

• بررسی فواید و خطرهای هورمون‌درمانی با پزشک:

اگر برای کنترل علائم یائسگی قصد استفاده از روش درمان جایگزینی هورمونی را داریم، بهتر است درباره فواید و خطرهای آن با پزشک مشورت کنیم. در افرادی که رحم آن‌ها برداشته نشده است، مصرف استروژن به‌‌تنهایی بعد از یائسگی ممکن است خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش بدهد. استفاده از درمان هورمونی ترکیبی حاوی استروژن و پروژستین می‌تواند این خطر را کاهش بدهد. با این‌ وجود، هورمون‌درمانی خطرهای دیگری هم دارد؛ بنابراین لازم است فواید و خطرهای آن با نظر تیم درمان بررسی و سنجیده شود.

بیشتر بدانیم: یائسگی چیست، چه علائمی دارد و از چه سنی شروع می‌شود؟

تشخیص سرطان آندومتر:

آزمایش‌ها و روش‌هایی که برای تشخیص سرطان آندومتر به کار می‌روند عبارتند از:

• بررسی سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی:

در صورت بروز هرکدام از علائم مشکوک به سرطان آندومتر، مراجعه به پزشک در سریع ترین زمان ممکن، ضروری است. ارزیابی تشخیصی با بررسی علائم، عوامل خطر و سابقه پزشکی آغاز می‌شود و بعد معاینه فیزیکی و معاینه لگنی انجام می‌گیرد. در معاینه لگنی، رحم، واژن، تخمدان‌ها و راست‌روده از نظر ناهنجاری‌های احتمالی بررسی می‌شوند. آزمایش پاپ‌‌اسمیر که در بیشتر موارد همراه با معاینه لگنی انجام می‌شود، در درجه نخست برای غربالگری سرطان دهانه رحم کاربرد دارد. بااین‌ وجود، گاهی ممکن است سلول‌های غده‌ای غیرطبیعی ناشی از سرطان آندومتر هم در این آزمایش شناسایی شوند.

بیشتر بدانیم: سرطان دهانه رحم چیست؟ علل، علائم، تشخیص، درمان و پیشگیری

• آزمایش‌های تصویربرداری:

این آزمایش‌ها تصاویری از داخل بدن تهیه می‌کنند و می‌توانند اطلاعاتی درباره محل و اندازه سرطان در اختیار تیم درمان قرار بدهند. یکی از روش‌های تصویربرداری، سونوگرافی ترانس‌واژینال است. این وسیله با استفاده از امواج صوتی، تصویری از رحم ایجاد می‌کند که ضخامت و ساختار آندومتر را نشان می‌دهد. سونوگرافی می‌تواند به بررسی نشانه‌های سرطان و سایر علت‌های بروز علائم کمک کند. ممکن است انجام روش‌های تصویربرداری دیگری مثل ام‌آر‌آی یا سی‌تی‌اسکن هم پیشنهاد شود.

• بررسی داخل رحم با هیستروسکوپی:

در هیستروسکوپی، پزشک لوله‌ای باریک، انعطاف‌پذیر و دارای منبع نور را وارد رحم می‌کند. این وسیله هیستروسکوپ نام دارد و عدسی موجود در آن امکان مشاهده داخل رحم و آندومتر را فراهم می‌کند.

• برداشتن نمونه بافت یا بیوپسی:

بیوپسی آندومتر پرکاربردترین آزمایش تشخیصی سرطان آندومتر است و در افرادی که یائسه شده‌اند، دقت بالایی دارد، در بیوپسی آندومتر، نمونه‌ای از بافت پوشش داخلی رحم برداشته می‌شود. این روش در بیشتر موارد در مطب یا مرکز درمانی انجام می‌شود. نمونه برای بررسی سرطانی‌ بودن سلول‌ها به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. ممکن است آزمایش‌های تخصصی دیگری هم برای به‌دست‌آوردن اطلاعات بیشتر درباره سلول‌های سرطانی انجام شوند.

• برداشتن بافت با روش اتساع و کورتاژ:

اگر در بیوپسی مقدار کافی بافت به دست نیاید یا نتیجه آن نامشخص باشد، ممکن است انجام روشی به نام اتساع و کورتاژ (Dilation and curettage -D&C) لازم باشد. در این روش، بافتی از پوشش داخلی رحم تراشیده می‌شود و سپس برای یافتن سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.

• آزمایش‌های خون در سرطان آندومتر:

آزمایش CBC برای بررسی تعداد سلول‌های خونی و تشخیص کم‌خونی احتمالی ناشی از خونریزی انجام می‌شود.

مراحل سرطان آندومتر

بعد از تشخیص سرطان آندومتر، پزشکان بررسی می‌کنند که آیا سرطان گسترش پیدا کرده است یا نه و در صورت گسترش، تا چه اندازه پیشرفت کرده است. آگاهی از میزان پیشرفت بیماری به پزشکان کمک می‌کند مناسب‌ترین روش درمان را انتخاب کنند.

مراحل سرطان آندومتر از مرحله یک تا چهار طبقه‌بندی می‌شوند. به‌طور کلی، هرچه عدد مرحله پایین‌تر باشد، سرطان کمتر گسترش پیدا کرده است. عدد بالاتر، مثل مرحله چهار، نشان می‌دهد سرطان به قسمت‌های دیگر بدن انتشار پیدا کرده است. همچنین، هرکدام از این مراحل ممکن است زیرگروه‌هایی مثل A، B یا C داشته باشند که جزئیات دقیق‌تری درباره محل و میزان گسترش سرطان ارائه می‌دهند. برای ساده‌ترشدن مطلب، مرحله‌های بیماری به صورت خلاصه در جدول زیر توضیح داده شده است.

درمان سرطان آندومتر

روش درمان سرطان آندومتر به عواملی مثل مرحله و ویژگی‌های سرطان، وضعیت سلامت عمومی و ترجیح‌های بیمار بستگی دارد. جراحی معمولاً اولین روش درمان است، اما ممکن است پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، هورمون‌درمانی، درمان هدفمند یا ایمنی‌درمانی نیز به‌ تنهایی یا همراه با سایر روش‌ها استفاده شوند.

جراحی

درمان سرطان آندومتر معمولاً شامل برداشتن رحم (هیسترکتومی) است.  در بیشتر موارد، لوله‌های رحمی و تخمدان‌ها هم برداشته می‌شوند. بعد از برداشتن رحم، امکان بارداری وجود ندارد و برداشتن تخمدان‌ها در افرادی که هنوز یائسه نشده‌اند، باعث شروع یائسگی می‌شود. در طول جراحی، بافت‌های اطراف رحم و گاهی غدد لنفاوی هم بررسی یا نمونه‌برداری می‌شوند تا میزان گسترش و مرحله سرطان مشخص شود.

پرتو درمانی

پرتودرمانی با استفاده از پرتوهای پرانرژی به از بین بردن سلول‌های سرطانی کمک می‌کند. این درمان ممکن است پیش یا پس از جراحی، یا در افرادی که امکان جراحی ندارند و به ‌صورت خارجی یا داخلی انجام شود.

شیمی ‌درمانی

در شیمی‌درمانی از داروهایی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. این روش ممکن است پیش از جراحی برای کوچک‌کردن تومور، پس از جراحی برای کاهش احتمال بازگشت بیماری یا برای درمان سرطان پیشرفته و عودکرده به کار برود.

هورمون ‌درمانی

هورمون‌درمانی با کاهش سطح یا اثر برخی هورمون‌ها، رشد سلول‌های سرطانی وابسته به هورمون را محدود می‌کند. این روش ممکن است در بعضی بیماران مبتلا به سرطان آندومتر پیشرفته هم مورداستفاده قرار بگیرد.

درمان هدفمند و ایمنی‌ درمانی

درمان هدفمند، ویژگی‌ها یا مولکول‌های مشخصی را در سلول‌های سرطانی هدف قرار می‌دهد. ایمنی‌درمانی هم به سیستم ایمنی کمک می‌کند سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود کند. این روش‌ها ممکن است در برخی موارد پیشرفته یا عودکرده و با توجه به ویژگی‌های مولکولی تومور به کار بروند.

مراقبت تسکینی

مراقبت تسکینی (Palliative Care) نوعی مراقبت پزشکی تخصصی است که با هدف کاهش علائم، کنترل درد و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به بیماری‌های جدی ارائه می‌شود. این رویکرد درمانی علاوه بر توجه به وضعیت جسمانی، از جنبه‌های روانی، عاطفی و اجتماعی هم بیمار را حمایت می‌کند. در بیماران مبتلا به سرطان، مراقبت تسکینی می‌تواند به کاهش درد، خستگی، تهوع، تنگی نفس و سایر علائم ناشی از بیماری یا عوارض درمان کمک کند. این خدمات محدود به مراحل پایانی بیماری نیست و می‌تواند از همان ابتدای تشخیص سرطان، هم‌زمان با درمان‌های اصلی مثل جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا درمان‌های هدفمند آغاز شود. دریافت مراقبت تسکینی در کنار درمان‌های تخصصی سرطان، علاوه بر کاهش ناراحتی‌های جسمی، می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی، افزایش آرامش بیمار و خانواده و کمک به مدیریت بهتر روند درمان منجر شود.

زندگی بعد از درمان سرطان آندومتر

بعد از پایان درمان سرطان آندومتر، پیگیری منظم وضعیت سلامت اهمیت زیادی دارد. اگرچه بسیاری از بیماران پس از درمان بهبود پیدا می‌کنند، اما احتمال بازگشت بیماری، به‌ویژه در دو تا سه سال اول، وجود دارد. به همین دلیل، مراجعه منظم به پزشک و انجام معاینات دوره‌ای برای تشخیص زودهنگام عود بیماری ضروری است. در صورت بروز علائمی مثل خونریزی غیرطبیعی، درد لگن یا شکم، کاهش وزن بدون علت، سرفه مداوم، تنگی نفس یا تورم پاها، باید در سریع‌ترین زمان ممکن به پزشک مراجعه کنید. رعایت سبک زندگی سالم، فعالیت بدنی منظم، تغذیه مناسب و حفظ وزن ایده‌آل می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی پس از درمان کمک کند. همچنین توصیه می‌شود قبل از مصرف هرگونه مکمل یا داروی گیاهی، با پزشک خود مشورت کنیم. مراقبت‌های منظم بعد از درمان، علاوه بر کمک به تشخیص زودهنگام عود بیماری، نقش مهمی در حفظ سلامت و افزایش کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان آندومتر دارد.

سخن آخر

سرطان آندومتر شایع‌ترین نوع سرطان رحم است که در صورت تشخیص زودهنگام، در بسیاری از موارد با موفقیت درمان می‌شود. آگاهی از علائم هشداردهنده، مثل خونریزی غیرطبیعی واژینال، شناخت عوامل خطر و مراجعه به‌ موقع به پزشک، نقش مهمی در تشخیص زودرس این بیماری دارد. امروزه روش‌های مختلفی از جمله جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، هورمون‌درمانی، درمان هدفمند و ایمنی‌درمانی برای درمان سرطان آندومتر در دسترس هستند و انتخاب بهترین روش به مرحله بیماری و شرایط هر بیمار بستگی دارد. همچنین، پیگیری منظم پس از درمان، رعایت سبک زندگی سالم و انجام معاینات دوره‌ای می‌تواند به حفظ سلامت، تشخیص زودهنگام عود بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند.

IR-0828-ABD-5848-AS

منابع:

1. https://www.mayoclinic.org/
2. https://www.cancer.org/
3. https://ocrahope.org/
4. https://www.cancer.gov/