ویتیلیگو ، برص یا پیسی چیست؟ علائم، علت و روش های درمان

ویتیلیگو باعث کاهش یا از بین رفتن رنگدانه‌های طبیعی پوست می‌شود. در نتیجه، لکه‌های سفید یا کم‌رنگ با اندازه‌های متفاوت روی پوست ظاهر می‌شوند. این لکه‌ها در بیشتر موارد ابتدا در دست‌ها، ساعدها، پاها و صورت دیده می‌شوند. در سراسر جهان، حدود یک درصد از جمعیت به ویتیلیگو مبتلا هستند. درمان این بیماری لزوماً ضروری نیست، اما در صورتی که تغییرات رنگ پوست برای فرد ناخوشایند باشد، روش‌های درمانی مختلفی برای بهبود ظاهر پوست وجود دارد.

ویتیلیگو یا پیسی چیست؟

ویتیلیگو نوعی بیماری مزمن پوستی است که باعث از بین رفتن رنگ طبیعی پوست و ایجاد لکه‌های سفید یا کم‌رنگ در نواحی مختلف بدن می‌شود. این لکه‌ها معمولاً با گذشت زمان بزرگ‌تر می‌شوند و ممکن است هر قسمتی از پوست را درگیر کنند، اما بیشتر در صورت، گردن، دست‌ها و چین‌های پوستی دیده می‌شوند. پیسی همچنین می‌تواند موها و داخل دهان را تحت‌تأثیر قرار بدهد.

این بیماری می‌تواند افراد با هر نوع و رنگ پوستی را تحت‌تأثیر قرار بدهد، اما لکه‌های ناشی از آن معمولاً در افراد دارای پوست تیره بیشتر به چشم می‌آیند.

نواحی سفید یا کم‌رنگ پوست در افراد مبتلا به ویتیلیگو نسبت به آفتاب‌سوختگی آسیب‌پذیرترند، بنابراین، محافظت از پوست در زمان قرار گرفتن در معرض نور خورشید و استفاده از کرم ضدآفتاب با فاکتور محافظت در برابر آفتاب (SPF) بالا اهمیت زیادی دارد.

ویتیلیگو بیماری مسری یا تهدیدکننده حیات نیست. با این‌ وجود، تغییرهای ظاهری ناشی از آن ممکن است باعث ایجاد استرس و کاهش اعتمادبه‌نفس در افراد مبتلا شود.

درمان ویتیلیگو ممکن است به بازگشت رنگ طبیعی پوست در نواحی درگیر کمک کند، اما لزوماً از ادامه روند از دست رفتن رنگ پوست یا عود بیماری جلوگیری نمی‌کند.

علائم و نشانه‌های ویتیلیگو

ویتیلیگو معمولاً با ظاهر شدن لکه‌های کم‌رنگ یا سفید روی پوست مشخص می‌شود. این بیماری می‌تواند در هر سنی شروع شود، اما در بیشتر موارد پیش از سی سالگی ظاهر می‌شود.

علائم و نشانه‌های ویتیلیگو عبارتند از:

• ایجاد لکه‌های سفید یا کم‌رنگ روی پوست: این لکه‌ها معمولاً ابتدا در صورت، دست‌ها و سایر نواحی اطراف بدن ظاهر می‌شوند. سایر نواحی شایع شامل انگشتان، مچ دست، زیر بغل، کشاله ران و ناحیه تناسلی هستند.
• تغییر رنگ موها: سفید یا خاکستری شدن زودهنگام موهای نواحی درگیر، از جمله موهای سر، مژه‌ها، ابروها یا ریش.
• تغییر رنگ غشاهای مخاطی: کاهش یا از بین رفتن رنگ بافت‌های پوشاننده سطح داخلی دهان و بینی

ویتیلیگو در بیشتر موارد با لکه‌ای کم‌رنگ روی پوست شروع می‌شود که به‌تدریج رنگ خود را از دست می‌دهند و ممکن است کاملاً سفید شوند. گاهی مرکز لکه سفید است و پوست اطراف آن رنگ روشن‌تری نسبت به پوست طبیعی دارد. در بعضی موارد هم لکه‌ها به دلیل نمایان بودن رگ‌های خونی زیر پوست، کمی صورتی به نظر می‌رسند. ویتیلیگو معمولاً باعث ناراحتی‌های پوستی مثل خشکی پوست نمی‌شود، اما لکه‌ها ممکن است با خارش همراه باشند.

انواع ویتیلیگو

دو نوع اصلی برای ویتیلیگو وجود دارد:

• ویتیلیگو غیرقطعه‌ای (Non-segmental)
• ویتیلیگو قطعه‌ای (Segmental)

در موارد نادر، ممکن است ویتیلیگو تمام بدن را درگیر کند. به این حالت، «ویتیلیگو فراگیر» (Universal vitiligo) گفته می‌شود.

ویتیلیگو غیرقطعه‌ای (Non-segmental)

در نوع غیرقطعه‌ای (که به آن ویتیلیگو دوطرفهbilateral یا منتشر generalized هم می‌گویند)، علائم در بیشتر موارد به‌صورت لکه‌های سفید متقارن در هر دو طرف بدن ظاهر می‌شوند.

این لکه‌های متقارن ممکن است در نواحی زیر دیده شوند:

• پشت دست‌ها
• بازوها
• چشم‌ها
• زانوها
• آرنج‌ها
• پاها

ویتیلیگو غیرقطعه‌ای شایع‌ترین نوع این بیماری است و حدود نه نفر از هر ده فرد مبتلا به ویتیلیگو را درگیر می‌کند.

ویتیلیگو قطعه‌ای (Segmental)

در نوع قطعه‌ای (که به آن ویتیلیگو یک‌طرفه unilateral یا موضعی localized  نیز می‌گویند)، لکه‌های سفید تنها یک ناحیه از بدن را درگیر می‌کنند.

ویتیلیگو قطعه‌ای نسبت به نوع غیرقطعه‌ای شیوع کمتری دارد، هرچند در میان کودکان شایع‌تر است. این نوع معمولاً در سنین پایین‌تری شروع می‌شود و حدود سه نفر از هر ده کودک مبتلا به ویتیلیگو را درگیر می‌کند.

روند پیشرف پیسی

روند پیشرفت بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است. در بعضی افراد، تنها چند لکه سفید کوچک ایجاد می‌شود، درحالی‌که در برخی دیگر، لکه‌ها بزرگ‌تر می‌شوند و با پیوستن به یکدیگر، نواحی وسیع‌تری از پوست را درگیر می‌کنند. پیش‌بینی میزان گسترش ویتیلیگو آسان نیست. گاهی ایجاد لکه‌های جدید بدون درمان متوقف می‌شود، اما در برخی افراد، از بین رفتن رنگدانه‌های پوست ادامه پیدا می‌کند. لکه‌های سفید معمولاً ماندگارند، هرچند در بعضی موارد ممکن است رنگ طبیعی پوست به‌طور خودبه‌خودی برگردد.

علت ویتیلیگو

ویتیلیگو زمانی پیش می‌آید که سلول‌های تولیدکننده رنگدانه پوست، به نام ملانوسیت‌ها، از بین بروند یا تولید ملانین را متوقف کنند. ملانین رنگدانه‌ای است که رنگ پوست، مو و چشم‌ها را تعیین می‌کند. کاهش یا از بین رفتن این رنگدانه باعث ایجاد لکه‌های کم‌رنگ یا سفید روی پوست می‌شود.

علت دقیق از بین رفتن یا اختلال عملکرد ملانوسیت‌ها هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات نشان می‌دهند که عوامل مختلفی ممکن است در بروز ویتیلیگو نقش داشته باشند، از جمله:

• اختلال در عملکرد سیستم ایمنی: ویتیلیگو یک بیماری خودایمنی محسوب می‌شود. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به ‌اشتباه سلول‌های تولیدکننده ملانین را هدف قرار می‌دهد و به آن‌ها آسیب می‌رساند یا باعث تخریب آن‌ها می‌شود.
• عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی: تغییرات در برخی ژن‌ها می‌توانند بر عملکرد ملانوسیت‌ها و احتمال ابتلا به ویتیلیگو تأثیر بگذارند. افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند، ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به آن باشند.
• استرس: استرس شدید یا طولانی‌مدت و فشارهای جسمی، به ‌ویژه پس از آسیب‌دیدگی، ممکن است در شروع یا تشدید بیماری نقش داشته باشند.
• عوامل محیطی: قرار گرفتن در معرض بعضی مواد شیمیایی، تابش اشعه فرابنفش و آسیب‌های پوستی مثل آفتاب‌سوختگی شدید، ممکن است در افراد مستعد، از عوامل محرک بروز ویتیلیگو باشند.

 عوارض ویتیلیگو

اگرچه ویتیلیگو بیشتر بر ظاهر پوست تأثیر می‌گذارد، اما ممکن است با عوارض و مشکلات زیر هم همراه باشد:

• افزایش حساسیت پوست به نور خورشید: لکه‌های سفید یا کم‌رنگ ناشی از ویتیلیگو فاقد ملانوسیت‌ها (سلول‌های تولیدکننده رنگدانه پوست) هستند؛ بنابراین، این نواحی ممکن است نسبت به سایر قسمت‌های پوست حساسیت بیشتری به نور خورشید داشته باشند و به‌جای برنزه شدن، سریع‌تر دچار آفتاب‌ سوختگی شوند.
• تغییرات چشمی: افراد مبتلا به ویتیلیگو ممکن است دچار برخی تغییرات در شبکیه چشم (لایه داخلی چشم که حاوی سلول‌های حساس به نور است) یا تغییراتی در رنگ عنبیه (بخش رنگی چشم) شوند. در بعضی موارد هم ممکن است التهاب شبکیه یا عنبیه اتفاق بیفتد؛ بااین‌ وجود، معمولاً بینایی تحت‌تأثیر قرار نمی‌گیرد.
• افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های خودایمنی: افراد مبتلا به ویتیلیگو ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی باشند که در آن‌ها عملکرد سیستم ایمنی بدن دچار اختلال می‌شود. از جمله بیماری‌های همراه می‌توان به کم‌کاری تیروئید، دیابت نوع یک و بعضی انواع کم‌خونی با منشأ خودایمنی اشاره کرد.
• مشکلات روحی و روانی: برخی افراد مبتلا به ویتیلیگو ممکن است به دلیل تغییرات ظاهری پوست خود احساس خجالت یا کاهش اعتمادبه‌نفس کنند. این شرایط گاهی می‌تواند باعث اضطراب، افسردگی، انزوای اجتماعی یا اجتناب از حضور در موقعیت‌های اجتماعی شود. در صورت بروز چنین مشکلاتی، گفت‌وگو با پزشک متخصص یا اعضای خانواده و دوستان می‌تواند کمک‌کننده باشد.

بیشتر بدانیم: افسردگی چیست و چه علائمی دارد؟

چه بیماری‌هایی ممکن است علائمی شبیه ویتیلیگو داشته باشند؟

بعضی بیماری‌ها و مشکلات پوستی دیگر هم می‌توانند باعث تغییر رنگ یا از بین رفتن رنگدانه‌های پوست شوند و ظاهری شبیه ویتیلیگو ایجاد کنند. از جمله این موارد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• لکودرمای شیمیایی (Chemical Leukoderma): تماس با بعضی مواد شیمیایی صنعتی ممکن است به سلول‌های پوست آسیب برساند و باعث ایجاد لکه‌های سفید به شکل خطوط یا نواحی نامنظم روی پوست شود.
• تینه‌آ ورسیکالر (Tinea Versicolor): نوعی عفونت قارچی سطحی پوست است که می‌تواند باعث ایجاد لکه‌های تیره روی پوست روشن یا لکه‌های روشن روی پوست تیره شود.
• آلبینیسم یا زالی (Albinism): نوعی اختلال ژنتیکی است که در آن میزان رنگدانه ملانین در پوست، مو و یا چشم‌ها کاهش پیدا می‌کند.
• پیتریازیس آلبا (Pityriasis Alba): نوعی بیماری پوستی است که ابتدا با ایجاد نواحی قرمز و پوسته‌پوسته روی پوست شروع می‌شود و سپس این نواحی به لکه‌های روشن‌تر همراه با پوسته‌ریزی تبدیل می‌شوند.

تشخیص

پزشک معمولاً می‌تواند ویتیلیگو را با معاینه نواحی درگیر پوست تشخیص بدهد. در صورت نیاز، برای بررسی دقیق‌تر و تشخیص این بیماری از سایر مشکلات پوستی، ممکن است اقدام‌های زیر هم انجام شوند:

• معاینه پوست با لامپ وود (Wood’s Lamp):

در صورت دسترسی، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر پوست از وسیله‌ای به نام لامپ وود استفاده کند که نور فرابنفش (UV) ساطع می‌کند. برای انجام این معاینه، فرد در یک اتاق تاریک قرار می‌گیرد و لامپ در فاصله حدود ده تا سیزده سانتی‌متری پوست نگه داشته می‌شود.

لکه‌های ویتیلیگو زیر نور فرابنفش واضح‌تر دیده می‌شوند. این روش به پزشک کمک می‌کند تا ویتیلیگو را از سایر بیماری‌های پوستی با علائم مشابه تشخیص بدهد.

• بررسی سایر بیماری‌های خودایمنی:

به این دلیل که ویتیلیگوی غیرسگمنتال ارتباط نزدیکی با بعضی بیماری‌های خودایمنی دارد، پزشک ممکن است علائم و نشانه‌های احتمالی این بیماری‌ها را هم بررسی کند؛ برای مثال:

• خستگی و کمبود انرژی: ممکن است از نشانه‌های بیماری آدیسون (نوعی اختلال در عملکرد غدد فوق‌کلیوی) باشد.
• تشنگی زیاد و تکرر ادرار: ممکن است از علائم دیابت باشد.
• همچنین ممکن است برای بررسی عملکرد غده تیروئید، انجام آزمایش خون ضروری باشد.

بیشتر بدانیم: کم‌کاری تیروئید چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

درمان

انتخاب روش درمان ویتیلیگو به عوامل مختلفی از جمله سن فرد، میزان و محل درگیری پوست، سرعت پیشرفت بیماری و تأثیر آن بر زندگی روزمره بستگی دارد.

روش‌های درمانی مختلفی، از جمله داروها و نوردرمانی، برای کمک به بازگشت رنگ طبیعی پوست یا یکنواخت‌تر شدن رنگ آن وجود دارند. با این‌ وجود، نتایج درمان در افراد مختلف متفاوت است و نمی‌توان میزان اثربخشی آن را به‌طور دقیق پیش‌بینی کرد. همچنین بعضی روش‌های درمانی ممکن است عوارض جانبی جدی داشته باشند.  در صورت تصمیم به درمان ویتیلیگو با دارو، جراحی یا سایر روش‌های درمانی، ممکن است چندین ماه زمان لازم باشد تا اثربخشی درمان مشخص شود. همچنین گاهی لازم است چند روش درمانی مختلف یا ترکیبی از آن‌ها امتحان شود تا مناسب‌ترین روش برای فرد انتخاب شود. حتی در صورت موفقیت درمان، ممکن است نتایج آن دائمی نباشد یا لکه‌های جدیدی روی پوست ظاهر شوند.

درمان دارویی ویتیلیگو

هیچ دارویی نمی‌تواند روند از بین رفتن سلول‌های تولیدکننده رنگدانه پوست (ملانوسیت‌ها) را به‌طور قطعی متوقف کند. با این‌وجود، بعضی داروها ممکن است به‌تنهایی، در ترکیب با یکدیگر یا همراه با نوردرمانی، به بازگشت بخشی از رنگ طبیعی پوست کمک کنند. هدف از درمان، یکنواخت‌تر کردن رنگ پوست با بازگرداندن رنگدانه به نواحی درگیر (Repigmentation) یا در تعدادی از موارد، از بین بردن رنگدانه‌های باقی‌مانده در سایر نواحی پوست (Depigmentation) است.

بعضی از داروهای مورد استفاده برای درمان ویتیلیگو عبارتند از:

داروهای معرفی‌شده باید با توجه به نوع و شدت ویتیلیگو، محل و وسعت نواحی درگیر پوست و شرایط هر فرد، توسط پزشک انتخاب و تجویز شوند.

روش‌های درمانی دیگر

علاوه بر داروها، روش‌های درمانی دیگری هم برای کنترل ویتیلیگو و کمک به بازگشت رنگ طبیعی پوست وجود دارند که شامل موارد زیرند:

• نوردرمانی :(Light Therapy)نوردرمانی‌ می‌تواند به توقف یا کاهش سرعت پیشرفت ویتیلیگوی فعال کمک کند. این روش ممکن است در صورت استفاده هم‌زمان با داروهای کورتیکواستروئیدی یا مهارکننده‌های کلسینورین، اثربخشی بیشتری داشته باشد.
• ترکیب پسورالن و نوردرمانی (PUVA): در این روش، ماده‌ای با منشأ گیاهی به نام پسورالن همراه با نوردرمانی برای کمک به بازگشت رنگ طبیعی لکه‌های روشن پوست استفاده می‌شود.
• درمان حذف رنگدانه‌های باقی‌مانده پوست (Depigmentation Therapy): این روش ممکن است برای افرادی که بخش‌های وسیعی از پوست آن‌ها درگیر ویتیلیگو شده و سایر درمان‌ها مؤثر نبوده‌اند، در نظر گرفته شود. عوارض جانبی احتمالی این روش شامل قرمزی، تورم، خارش و خشکی شدید پوست است. از بین رفتن رنگدانه پوست در این روش دائمی است.
• جراحی: اگر داروها و نوردرمانی مؤثر نباشند، ممکن است بعضی افراد مبتلا به ویتیلیگوی پایدار، گزینه مناسبی برای درمان جراحی باشند. هدف از روش‌های جراحی، بازگرداندن رنگدانه به نواحی درگیر و یکنواخت‌تر کردن رنگ پوست است.

درمان ویتیلیگو در کودکان

ویتیلیگو ممکن است از سنین بسیار پایین شروع شود؛ بنابراین، بررسی روش‌های درمانی مناسب برای کودکان اهمیت دارد. بسیاری از روش‌های درمانی معرفی‌شده برای بزرگسالان ممکن است در کودکان هم استفاده شوند. با این‌ وجود، متخصص پوست پیش از انتخاب برنامه درمانی مناسب، عواملی مثل سن کودک، روند گسترش ویتیلیگو، سایر بیماری‌های احتمالی و شرایط فردی او را در نظر می‌گیرد.

به‌طور کلی، ویتیلیگو نوعی بیماری مزمن و غیرمسری پوستی است که با ایجاد لکه‌های سفید یا کم‌رنگ روی پوست مشخص می‌شود. اگرچه این بیماری معمولاً تهدیدی برای سلامت جسمی محسوب نمی‌شود، ممکن است بر ظاهر پوست، اعتماد به ‌نفس و کیفیت زندگی افراد تأثیر بگذارد. روند پیشرفت ویتیلیگو در افراد مختلف متفاوت است و پیش‌بینی میزان گسترش آن سخت است. همچنین، هر لکه سفید روی پوست لزوماً نشانه ویتیلیگو نیست و تشخیص دقیق آن نیازمند ارزیابی پزشک است.

اگرچه درمان قطعی و تضمین‌شده‌ای برای ویتیلیگو وجود ندارد، روش‌های درمانی مختلف می‌توانند به کنترل بیماری و بازگشت بخشی از رنگ طبیعی پوست کمک کنند. انتخاب روش درمان به شرایط فرد و ویژگی‌های بیماری بستگی دارد و باید با نظر پزشک انجام شود. همچنین، مراقبت مناسب از پوست، به‌ویژه محافظت در برابر نور خورشید، نقش مهمی در مدیریت این بیماری دارد.

IR-1128-ABD-6304-AS

منابع:

1. https://my.clevelandclinic.org/
2. https://www.nhs.uk/
3. https://www.mayoclinic.org/
4. https://www.aad.org/