تری‌گلیسیرید شایع‌ترین نوع چربی در بدن است که بدن ما برای حفظ سلامت، به مقداری از آن نیاز دارد. اما بالا بودن سطح تری‌گلیسیرید خون می‌تواند خطر بیماری قلبی و سکته مغزی را افزایش بدهد. در این مطلب به معنی تری‌گلیسیرید بالا و عوامل مؤثر بر آن می‌پردازیم و راه‌های کاهش آن را مرور می‌کنیم.

تری‌گلیسیرید چیست؟

تری‌گلیسیرید نوعی لیپید (چربی) است که در خون گردش می‌کند و از غذاها، به‌ویژه کره، روغن‌ها و دیگر چربی‌هایی که مصرف می‌کنیم، تأمین می‌شود. همچنین از کالری‌های اضافیِ دریافتی که بدن در همان لحظه به آن‌ها نیاز ندارد ساخته می‌شود؛ این کالری‌های مصرف‌نشده به شکل تری‌گلیسیرید در سلول‌های چربی ذخیره می‌شوند و وقتی بدن به انرژی نیاز پیدا می‌کند، تری‌گلیسیرید آزاد می‌شود.

تری‌گلیسیرید بالا چیست؟

تری‌گلیسیرید بالا نوعی اختلال چربی خون به شمار می‌رود. این وضعیت ممکن است به‌تنهایی ایجاد شود، همراه با سایر اختلال‌های چربی خون مثل کلسترول بالای خون یا HDL پایین (کلسترول «خوب» پایین) پیش بیاید، یا بخشی از سندرم متابولیک باشد.

سطح نرمال تری‌گلیسیرید خون و معنی اعداد تری‌گلیسیرید

سطح تری‌گلیسیرید معمولاً در دسته‌های زیر قرار می‌گیرد:

  • سالم: کمتر از 150  میلی‌گرم در دسی‌لیتر
  • مرزیِ بالا : بین 150 تا 199 میلی‌گرم در دسی‌لیتر
  • بالا : بین 200 تا 499 میلی‌گرم در دسی‌لیتر
  • بسیار بالا: 500 میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر

علائم تری‌گلیسیرید بالا

سطح بالای تری‌گلیسیرید خون معمولاً علامتی ایجاد نمی‌کند. این در حالی است که اگر درمان یا کنترل نشود، می‌تواند خطر عوارض جدی مانند بیماری عروق کرونر قلب و سکته مغزی را افزایش بدهد.

علاوه بر این، تری‌گلیسیرید بسیار بالا (معمولاً بیش از 500 میلی‌گرم در دسی‌لیتر و به‌ویژه بالاتر از 1000 میلی‌گرم در دسی‌لیتر) یکی از علت‌های شناخته‌شده‌ پانکراتیت حاد (التهاب حاد لوزالمعده) به شمار می‌رود. در این شرایط، تجمع شیلومیکرون‌ها )ذرات چربی( در خون باعث افزایش غلظت و کاهش جریان خون در مویرگ‌های پانکراس می‌شود. همچنین تجزیه تری‌گلیسیریدها توسط آنزیم‌های پانکراس منجر به آزاد شدن اسیدهای چرب آزاد در مقادیر سمی می‌شود که می‌توانند به سلول‌های پانکراس آسیب بزنند و التهاب شدید ایجاد کنند. به همین دلیل، در افراد با تری‌گلیسیرید بسیار بالا، کاهش سطح تری‌گلیسیرید یک اقدام درمانی فوری و ضروری برای پیشگیری از بروز یا عود پانکراتیت محسوب می‌شود.

علت‌ها و عوامل خطر تری‌گلیسیرید بالای خون

بعضی بیماری‌ها می‌توانند سطح تری‌گلیسیرید خون ما را افزایش بدهند، از جمله:

  • بیماری‌های کلیوی
  • دیابت
  • بیماری‌های کبدی
  • اضافه‌وزن و چاقی
  • بیماری‌های تیروئید

تری‌گلیسیرید خون همچنین می‌تواند بالا برود اگر ما:

  • به اندازه کافی فعالیت بدنی نداشته باشیم.
  • غذاهای حاوی قند و چربیِ زیاد مصرف کنیم.
  • بیش از حد الکل بنوشیم.

بعضی از افراد ممکن است در معرض خطر بیشتری برای تری‌گلیسیرید بالای خون باشند؛ برای مثال:

  • افرادِ مبتلا به  HIV
  • افرادِ مبتلا به یک اختلالِ ارثی در تجزیه و متابولیسمِ چربی‌ها

بعضی از داروها که می‌توانند باعث افزایش تری‌گلیسیرید خون شوند عبارت‌اند از:

  • کورتیکواستروئیدها (کورتون‌ها)
  • دیورتیک‌ها (داروهای مُدر)، به‌ویژه دیورتیک‌های تیازیدی
  • استروژن‌ها (مثل برخی قرص‌های جلوگیری از بارداری)
  • رتینوئیدها (مثل ایزوترتینوئین)
  • بتابلاکرها
  • مهارکننده‌های پروتئازکه در درمان HIV به کار می‌روند

تری‌گلیسیرید بالا چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک برای تشخیص تری‌گلیسیرید بالای خون، آزمایش خون درخواست می‌کند. معمولاً برای انجام این آزمایش باید بین 9 تا 12 ساعت ناشتا باشیم.

انجام آزمایش چربی خون برای بزرگسالان سالم، معمولاً هر پنج سال یک‌بار توصیه می‌شود. سالمندان، افراد مبتلا به دیابت و کسانی که سابقه خانوادگی کلسترول بالا یا سایر عوامل خطر بیماری قلبی را دارند، ممکن است به انجام آزمایش‌ با فواصل کوتاه‌تر نیاز داشته باشند.

پزشک نتایج آزمایش‌ها را تفسیر می‌کند و توضیح می‌دهد که هر نتیجه چه معنایی دارد.

چگونه می‌توانیم تری‌گلیسیرید خون را کاهش دهیم؟

اگر آزمایش‌ها نشان دهند تری‌گلیسیرید خون ما بالاست، پزشک ممکن است توصیه کند با رعایت سبک زندگیِ سالم برای قلب، آن را کنترل کنیم از جمله:

  • رژیم غذایی سالم برای قلب
  • فعالیت بدنی منظم (با مشورت پزشک درباره نوع و میزان فعالیت)
  • حفظ وزن سالم
  • مدیریت استرس
  • ترک سیگار
  • داشتن خواب کافی و باکیفیت
  • پرهیز از مصرف الکل

درمان دارویی تری‌گلیسیرید بالا

در بعضی افراد، تغییر سبک زندگی به‌تنهایی کافی نیست و پزشک ممکن است برای کاهش تری‌گلیسیرید و محافظت از قلب، دارو تجویز کند:

استاتین‌ها: استاتین‌ها داروهای اصلی برای کاهش خطر بیماری‌های قلبی و سکته مغزی به‌شمار می‌آیند و می‌توانند به کاهش تری‌گلیسیرید خون هم کمک کنند. این داروها معمولاً به‌عنوان اولین انتخاب درمانی در افراد در معرض خطر قلبی استفاده می‌شوند.

فیبرات‌ها: فیبرات‌ها به‌طور اختصاصی برای کاهش تری‌گلیسیرید بالا به‌کار می‌روند و به‌ویژه زمانی تجویز می‌شوند که تری‌گلیسیرید خون خیلی بالا باشد (معمولاً بالاتر از ۵۰۰) تا خطر عوارضی مانند پانکراتیت کاهش پیدا کند.

امگا-۳های دارویی : امگا-۳های دارویی حاویEPA و DHA یا ایکوزاپنت اتیل (فرم دارویی خالصEPA ) با مکمل‌های معمولی امگا-3 تفاوت دارند و در دوزهای مشخص می‌توانند تری‌گلیسیرید خون را به طور مؤثر کاهش بدهند. مصرف این داروها باید با تجویز و صلاحدید پزشک انجام شود.

سوالات متداول درباره تری‌گلیسیرید بالا

در چه شرایطی تری‌گلیسیرید بالا تشخیص داده می‌شود؟

پزشک ممکن است زمانی که تری‌گلیسیریدِ ناشتا به‌طور مکرر 150 mg/dL یا بیشتر باشد، تشخیص «تری‌گلیسیرید بالا» را مطرح کند.

تری‌گلیسیرید بالا چگونه به رگ‌ها آسیب می‌زند؟

تری‌گلیسیرید بالا می‌تواند به سفتی یا ضخیم‌شدن دیواره رگ‌ها(آترواسکلروزیس) کمک کند و خطر سکته را افزایش بدهد.

قند زیاد چطور تری‌گلیسیرید را بالا می‌برد؟

مصرف زیاد قند با افزایش میزان کالری دریافتی نسبت به کالری مورد نیاز بدن، می‌تواند تری‌گلیسیرید را افزایش بدهد.

آیا تری‌گلیسیرید بالا خطرناک است؟

تری‌گلیسیرید بالا در صورت عدم کنترل و درمان می‌تواند خطر بروز مشکلاتی مثل بیماری قلبی یا سکته مغزی را افزایش بدهد.

به طور کلی از آنجا که تری‌گلیسیرید بالا اغلب علامتی ندارد، بهترین کار چک‌آپ منظم و پیشگیری است. انتخاب سبک زندگی سالم می‌تواند به کاهش تری‌گلیسیرید و پیشگیری از بالا رفتن آن کمک کند و در نتیجه خطر عوارض جدیِ مرتبط با مقادیر بالای آن را کاهش بدهد.

IR-0228-ABD-5078-AS

منابع:

  1. https://www.nhlbi.nih.gov/
  2. https://www.mayoclinic.org/
  3. https://medlineplus.gov/