چطور از حمله‌های میگرن پیشگیری کنیم؟ از شناسایی محرک‌ها تا تغییر سبک زندگی

میگرن می‌تواند عملکرد روزمره را مختل ‌کند و به‌عنوان یک بیماری همیشگی بر تمام جنبه‌های زندگی اثر می‌گذارد. افراد مبتلا به میگرن در معرض عواملی قرار دارند که خطر شروع یک حمله را افزایش می‌دهند، از جمله رژیم غذایی، استرس و شرایط آب‌وهوایی به عامل خارجی یا داخلی که ممکن است باعث بروز حمله میگرن در فرد مبتلا به این بیماری شود، محرک (Trigger) میگرن گفته می‌شود. این محرک‌ها در افراد مختلف متفاوتند، اما چند عامل شایع و مشترک وجود دارند که بر تعداد زیادی از افراد مبتلا به میگرن اثر می‌گذارند. با شناسایی محرک‌های میگرن در خود، می‌توانیم یک گام مهم به سمت مدیریت مؤثر این بیماری و پیشگیری از حمله‌های آینده آن برداریم.

ارتباط استرس و میگرن؛ استرس چگونه محرک بسیاری از حمله‌های میگرن است؟

مطالعات نشان می‌دهند استرس در بسیاری از افراد مبتلا به میگرن، به‌عنوان یکی از محرک های احتمالی حمله گزارش می‌شود. سطوح بالای استرس در بیماران مبتلا به میگرن، به‌ویژه در افراد مبتلا به میگرن مزمن روزانه، مشاهده می‌شود.

هم عوامل درونی (مثل هورمون‌ها) و هم عوامل بیرونی (مثل استرس‌های فیزیکی از جمله نور یا استرس‌های روانی) می‌توانند بار این بیماری را افزایش بدهند. تروماهای هیجانی یا فیزیکی (مثل سوء‌رفتار، به‌ویژه در دوران کودکی)، مشکلات اجتماعی-اقتصادی یا استرس‌های اجتماعی نمونه‌هایی از استرس‌های روانی به شمار می‌آیند. استرس‌ها همچنین می‌توانند منشأ فیزیولوژیک داشته باشند، مثل دوره قاعدگی در زنان. بعضی از زنان دچار میگرن‌های قاعدگی می‌شوند یا حمله‌های میگرن آن‌ها در حوالی قاعدگی شدیدتر شده یا مدت طولانی‌تری ادامه پیدا می‌کند.
برای مقابله با استرس روحی می‌توانیم ابتدا فهرستی از عواملی که برای ما استرس و تنش بیش از حد ایجاد می‌کنند، تهیه کنیم و بعد برای کاهش یا حذف این محرک‌ها در زندگی خود برنامه‌ریزی کنیم. روش‌هایی مثل بیوفیدبک، درمان‌های آرام‌سازی، مدیتیشن، ورزش منظم و حفظ الگوی خواب منظم و ثابت می‌توانند در کنترل استرس بسیار موثر باشند.
این راهکارها استرس را به‌طور کامل از زندگی حذف نمی‌کنند، اما می‌توانند پاسخ فیزیولوژیک بدن به استرس را تغییر داده و در نتیجه احتمال تحریک حمله میگرن را کاهش بدهند.

خواب و میگرن: چرا بی‌خوابی باعث تشدید حمله‌های میگرن می‌شود؟

میگرن و اختلال‌های خواب، از بیماری‌های مزمن شایع به شمار می‌روند که شیوع بالایی در جمعیت عمومی دارند. این اختلال‌ها در بیشتر موارد به‌طور هم‌زمان پیش می‌آیند و همین موضوع باعث شده فرضیه‌ای مبنی بر وجود ارتباطی فراتر از یک هم‌زمانی تصادفی مطرح شود. در واقع، بعضی مطالعات نشان می‌دهند که افراد مبتلا به میگرن، کیفیت خواب بدتری نسبت به افراد غیرمبتلا دارند، همچنین کیفیت پایین خواب که توسط خود فرد گزارش می‌شود، با افزایش تعداد حمله‌ها یا مزمن شدن میگرن مرتبط است و درمان‌های پیشگیرانه میگرن ممکن است کیفیت خواب را بهبود ببخشند. با وجود پژوهش‌های گسترده، ماهیت دقیق این ارتباط همچنان نامشخص است.

خواب باعث بازسازی و ترمیم تمام بخش‌های بدن از جمله مغز می‌شود، بنابراین منطقی است که وقتی برنامه خواب ما نامنظم باشد، بیشتر در معرض حمله‌های میگرن قرار بگیریم. از این رو باید سعی کنیم هر شب در ساعت مشخصی بخوابیم و حداقل هفت تا هشت ساعت خواب داشته باشیم. تماشای تلویزیون، کار کردن با تلفن همراه، مطالعه و گوش دادن به موسیقی را در زمانی که در رخت‌خوابیم، کنار بگذاریم و تا حد امکان در طول روز از چرت‌های طولانی یا منظم خودداری کنیم.

میگرن قاعدگی؛ نوسان‌های هورمونی چطور به سردرد منجر می‌شوند؟

میگرن قاعدگی وضعیتی در زنان است که در آن سردردها با چرخه قاعدگی ارتباط دارند. نوسان‌های هورمونی می‌توانند نقش مهمی در علت و مکانیسم میگرن داشته باشند و بسیاری از زنان ارتباط حمله‌های میگرن با چرخه قاعدگی خود را تجربه می‌کنند. کاهش سطح استروژن پیش از قاعدگی یکی از مکانیسم‌های مهم و شناخته‌شده در بروز میگرن قاعدگی محسوب می‌شود، البته مسیرهای زیستی دیگری هم در این ارتباط نقش دارند. روش درمان این نوع میگرن ممکن است با درمان میگرن‌های غیرمرتبط با قاعدگی متفاوت باشد و در صورت تشخیص و مدیریت صحیح، می‌توان این وضعیت را تا حد زیادی قابل‌تحمل کرد.

بیشتر بدانیم: همه چیز درباره سندرم پیش از قاعدگی

آیا تغییرات آب‌وهوا باعث بروز حمله میگرن می‌شود؟

حمله‌های میگرن می‌توانند با متغیرهای آب‌وهوایی مانند فشار بارومتریک (فشار هوا)، رطوبت و باد مرتبط باشند. طوفان‌ها، گرمای شدید و تغییرات در فشار هوا، از عوامل رایج مرتبط با آب‌وهوا به‌شمار می‌آیند که می‌توانند به حمله میگرنی منجر شوند. عوامل جوی بسیار شدید، تأثیر قابل‌توجه‌تری بر متغیرهای حمله‌های میگرن دارند. البته به طور کلی نتایج مطالعاتی که در این زمینه انجام شده‌اند، متناقضند.

ما نمی‌توانیم کنترل کاملی بر وضعیت آب‌وهوا داشته باشیم، بنابراین اگر شرایط فعلی برای میگرن ما مناسب نیست، سعی کنیم داخل خانه بمانیم یا برنامه خود را به تناسب تنظیم کنیم.

مصرف کافئین در میگرن؛ مصرف قهوه باعث ایجاد سردرد می‌شود یا درمان آن؟

سال‌هاست که کافئین با میگرن مرتبط دانسته می‌شود؛ از یک سو به‌عنوان عامل محرک، و از سوی دیگر به‌عنوان درمان. به این دلیل که بیشتر افراد جامعه، از جمله افراد مبتلا به میگرن، روزانه مقدار قابل‌توجهی کافئین مصرف می‌کنند، این پرسش مطرح می‌شود که آیا کافئین بر سردردهای آن‌ها تأثیر می‌گذارد یا نه.

تأثیر کافئین بر سردرد همچنان مبهم است؛ مشخص شده است که مصرف کافئین یا قهوه و همین‌طور قطع مصرف آن، در درصد کمی از افراد مبتلا به میگرن به عنوان عوامل محرک (تریگر) عمل می‌کنند. از سوی دیگر، ثابت شده است که کافئین به‌تنهایی یا به‌عنوان یک ترکیب دارویی، در درمان میگرن‌های حاد ایمن و موثر است.

بر اساس مرور متون علمی موجود، شواهد کافی برای اثبات این‌که مصرف یک دوز واحد کافئین محرک میگرن است وجود ندارد؛ با این وجود، باید تأکید کرد که مصرف زیاد و مداوم کافئین ممکن است در بعضی از افراد با افزایش دفعات سردرد همراه شده و قطع ناگهانی آن هم می‌تواند محرک سردرد  باشد. افراد مبتلا به میگرن باید از میزان کافئین مصرفی خود آگاه باشند تا مقدار آن از ۲۰۰ میلی‌گرم در روز بیشتر نشود. اگر این افراد مایل به ادامه مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار هستند، باید میزان مصرف روزانه خود را تا حد ممکن ثابت نگه دارند تا از بروز سردرد ناشی از قطع مصرف جلوگیری شود.

نقش زمان‌بندی وعده‌های غذایی در بروز و تشدید میگرن

زمان‌بندی وعده‌های غذایی نقش مهمی در بروز و تشدید میگرن ایفا می‌کند؛ بیشتر مطالعات نشان می‌دهند که روزه‌داری می‌تواند با کاهش سطح گلوکز مغزی و القای دپلاریزاسیون نورونی، موجب تشدید و تحریک سردردهای میگرن شود. در بعضی افراد  روزه‌داری یا حذف وعده‌های غذایی، به‌ویژه صبحانه می‌تواند از راه گرسنگی، نوسان سطح گلوکز، کم‌آبی یا تغییر در الگوی مصرف کافئین احتمال بروز حمله میگرن را بیشتر کند. علاوه بر این، نامنظم بودن زمان غذا خوردن، به‌ویژه در افراد مبتلا به میگرن مزمن، می‌تواند احتمال بروز حمله‌های میگرن را افزایش بدهد.

نقش کم‌آبی در تشدید میگرن و راهکارهای ساده‌ مقابله با آن

تعداد قابل‌توجهی از افراد مبتلا به میگرن می‌گویند کم‌آبی بدن یکی از عوامل محرک حمله‌ میگرن در آن‌هاست. بنابراین بهتر است همیشه یک بطری آب همراه خود داشته باشیم و به میزان مصرف مایعات خود توجه کنیم (مقدار آب توصیه‌شده روزانه حدود دو لیتر است) و مصرف مواد ادرارآور را محدود کنیم.

 فتوفوبیا؛ حساسیت به نورهای طبیعی و مصنوعی در میگرن

برای بسیاری از افراد مبتلا به میگرن، نور طبیعی و همچنین نور فلورسنت یا چراغ‌های چشمک‌زن مشکل‌سازند و گذراندن وقت در فضای باز یا محیط اداری را دشوار می‌کنند. این عارضه فتوفوبیا یا عدم تحمل نور نام دارد و در واقع یکی از معیارهای تشخیص میگرن است. فتوفوبیا شامل افزایش حساسیت، ناراحتی یا درد چشم یا سر در اثر نور است.

برای پیشگیری از بروز این مشکل استفاده از عینک آفتابی در فضای باز کمک‌کننده است و بهتر است همیشه یک عینک همراه خود داشته باشیم. در مواجهه با نور مصنوعی، نزدیک پنجره‌ها بنشینیم و از قرار گرفتن در معرض نورهای چشمک‌زن یا منابع خیره‌کننده بپرهیزیم.

اسموفوبیا؛ حساسیت به بوها یکی از محرک‌های شایع میگرن

اسموفوبیا (Osmophobia) اصطلاحی پزشکی برای ترس، بیزاری یا حساسیت شدید نسبت به بوها و رایحه‌هاست و یکی از علائم شایع میگرن به‌شمار می‌آید. عدم تحمل بوها در بیشتر موارد توسط بیماران مبتلا به میگرن گزارش می‌شود؛ بعضی بوها ممکن است گیرنده‌های عصبی خاصی را در مجاری بینی فعال کنند و این تحریک می‌تواند یک حملهٔ میگرن را شروع کرده یا میگرنی را که از قبل شروع شده است، تشدید کند. در برخی مطالعات، اسموفوبیا  در درصد بالایی از افراد مبتلا به میگرن  گزارش شده است؛ برای مثال، یک مطالعه آن را در ۸۴٪ افراد مبتلا به میگرن با اورا و ۷۴٪ افراد مبتلا به میگرن بدون اورا گزارش کرده است. تعدادی از بوها که به‌عنوان محرک حمله‌ها شناخته می‌شوند عبارتند از: بوی عطرها، دود سیگار، دود اگزوز خودرو، مواد شیمیایی، بنزین و بعضی محصولات پاک‌کننده و مواد غذایی.

سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو (MOH)؛ عاملی موثر در تشدید و مزمن شدن میگرن

سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو(MOH Medication‑Overuse Headache;) که با نام‌های سردرد بازگشتی ناشی از مسکن‌ها، سردرد القاشده توسط دارو یا سردرد ناشی از سوءمصرف دارو هم شناخته می‌شود، یکی از اختلال‌های شایع نورولوژیک است که می‌تواند باعث رنج زیاد در بیماران شود و نقش مهمی در تبدیل سردردهای اپیزودیک به سردردهای مزمن دارد.

این نوع سردرد معمولاً در افرادی ایجاد می‌شود که از قبل به یکی از اختلال‌های اولیه سردرد مثل میگرن یا سردرد تنشی مبتلا هستند و برای کاهش علائم سردرد خود، داروها را بیش از حد مصرف می‌کنند. در نتیجه، یک چرخه نامطلوب شکل می‌گیرد که در آن با مصرف بیش از حد دارو، تعداد و دفعه‌های سردرد هم بیشتر می‌شود؛ به‌طوری‌که دارویی که در ابتدا برای درمان سردرد استفاده می‌شد، خود به عامل ایجاد سردرد تبدیل می‌شود. همچنین افراد مستعد سردرد که برای مشکلات دیگر به‌طور مکرر از داروهای مسکن استفاده می‌کنند، ممکن است به MOH مبتلا شوند.

با توجه به شیوع بالای میگرن و سردردهای تنشی و این واقعیت که تقریباً هر فرد مبتلا به این اختلال‌ها ممکن است در معرض خطر ابتلا به سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو (MOH) قرار بگیرد، تعداد افرادی که در معرض این خطر قرار دارند، بسیار زیاد است. از جمله راهبردهای احتمالی برای پیشگیری از این مشکل می‌توانیم به آگاه‌سازی بیماران درباره خطرات مصرف بیش از حد دارو و اصلاح شیوه‌های مدیریت سردرد اشاره کنیم. درمان اصلی برای سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو، قطع تدریجی داروها زیرنظر پزشک است. برای قطع ایمن بعضی داروها، مشورت با پزشک و طی کردن این روند زیر نظر او، الزامی است.

IR-0628-ABD-5462-AS

منابع:

1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/
2. https://americanheadachesociety.org/
3. https://www.migrainedisorders.org/
4. https://americanmigrainefoundation.org/
5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
6. https://americanheadachesociety.org/
7. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/
8. https://www.mayoclinic.org/
9. https://www.healthline.com/