تمامی مطالب علمی این سایت، به تایید تیم علمی پزشکی داروسازی دکتر عبیدی رسیده است.
طاعون بیماری‌ای است که بر اثر باکتری یرسینیاپستیس (Yersinia pestis) ایجاد می‌شود. این عفونت می‌تواند غدد لنفاوی، خون، ریه و یا حلق را درگیر کند. شایع‌ترین راه انتقال طاعون، گزش کک‌های آلوده است. این بیماری در گذشته عامل شیوع‌های گسترده و مرگبار بوده است و امروزه هم همچنان در بسیاری از کشورهای جهان وجود دارد. با این وجود، امروزه شروع سریع درمان مناسب توسط پزشک می‌تواند به میزان قابل‌توجهی خطر مرگ ناشی از این بیماری را کاهش بدهد. در ادامه، با علت، راه‌های انتقال، انواع، علائم، تشخیص، درمان و روش‌های پیشگیری از طاعون بیشتر آشنا می‌شویم.
طاعون یک بیماری عفونی است که در اثر باکتری یرسینیاپستیس ایجاد می‌شود. این باکتری معمولاً در پستانداران کوچک و کک‌های آن‌ها وجود دارد. در بیشتر موارد طاعون با گزش کک آلوده به انسان منتقل می‌شود، اما تماس با بافت‌ها یا مایعات بدن حیوان آلوده و در بعضی موارد، استنشاق ذرات تنفسی فرد مبتلا به طاعون ریوی هم می‌تواند باعث انتقال عفونت شود.
در گذشته، طاعون عامل همه‌گیری‌های گسترده‌ای با میزان مرگ‌ومیر بالا بوده است. امروزه این بیماری قابل‌درمان است، اما درمان باید هرچه سریع‌تر و زیرنظر پزشک آغاز شود تا خطر بروز بیماری شدید یا مرگ کاهش پیدا کند. همچنین رعایت اقدامات احتیاطی استاندارد می‌تواند به پیشگیری از ابتلا و انتقال عفونت کمک کند.
بیماری طاعون سابقه‌ای طولانی در تاریخ بشر دارد و طی قرن‌ها عامل چندین همه‌گیری گسترده بوده است. بهطور کلی، سه پاندمی بزرگ طاعون در تاریخ شناخته شده‌اند:
امروزه طاعون همچنان در بعضی از مناطق جهان وجود دارد و موارد انسانی آن در کشورهایی از جمله ماداگاسکار، جمهوری دموکراتیک کنگو و پرو گزارش می‌شود. با این وجود، درصورت تشخیص زودهنگام، بیماری با داروهای مناسب که پزشک تجویز می‌کند، قابل‌درمان است.
همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد، عامل طاعون، باکتری یرسینیاپستیس است. موش‌ها، بعضی دیگر از پستانداران و کک‌ها می‌توانند حامل این باکتری باشند و آن را از حیوانات یا افراد آلوده به انسان منتقل کنند.
راه‌های ابتلا به طاعون شامل موارد زیر است:
طاعون همچنین ممکن است با جریان خون به بخش‌های دیگر بدن گسترش پیدا کند و موجب عفونت ثانویه شود.
اگرچه معمولاً موش‌ها بیشتر از سایر حیوانات با طاعون شناخته می‌شوند، اماحیوانات مختلف دیگری هم می‌توانند باکتری عامل این بیماری را حمل و منتقل کنند. نوع حیواناتی که بیشتر درگیر می‌شوند، باتوجه به منطقه جغرافیایی متفاوت است.
بهطور کلی، طاعون می‌تواند در حیوانات زیر مشاهده شود:
طاعون به سه شکل اصلی در افراد ظاهر می‌شود: طاعون خیارکی، طاعون ریوی و طاعون سپتی‌سمیک.
شایع‌ترین نوع طاعون است و معمولاً در اثر گزش کک آلوده ایجاد می‌شود و دوره کمون آن دو تا هشت روز بعد از گزش است. باکتری از محل گزش وارد بدن شده و از راه سیستم لنفاوی به نزدیک‌ترین غده لنفاوی می‌رسد و در آن‌جا تکثیر می‌شود. درنتیجه، غده لنفاوی دچار التهاب، تورم و درد می‌شوند که به آن «بوبو» یا «خیارک» می‌گویند و محل درگیری معمولاً در کشاله ران، زیربغل یا گردن است. در مراحل پیشرفته عفونت، غدد لنفاوی ملتهب ممکن است به زخم‌های باز و چرکی تبدیل شوند. انتقال طاعون خیارکی از فردی به فرد دیگر نادر است. این نوع طاعون ممکن است پیشرفت کرده و با گسترش به ریه‌ها موجب طاعون ریوی یا با ورود به جریان خون موجب طاعون سپتی‌سمیک شود.
طاعونی است که ریه‌ها را درگیر می‌کند و شدیدترین و پرخطرترین شکل بیماری به شمار می‌آید. دوره کمون آن ممکن است بسیار کوتاه و حتی حدود بیست‌وچهار ساعت باشد. فرد مبتلا به طاعون ریوی می‌تواند بیماری را از راه ذرات تنفسی به دیگران منتقل کند. این نوع طاعون، درصورت تشخیص ندادن و درمان نکردن زودهنگام، می‌تواند کشنده باشد. با این وجود، اگر بیماری به‌‌موقع، به ویژه در بیست‌وچهار ساعت نخست اول بعد از شروع علائم، تشخیص داده شده و درمان شود، احتمال بهبودی بالا است.
این نوع طاعون زمانی پیش می‌آید که باکتری یرسینیاپستیس به‌سرعت در جریان خون تکثیر شود و به اشکال دیگر طاعون بروز پیدا کند، در این صورت، ممکن است به عوارض شدیدی مثل نارسایی اندام‌ها، آسیب بافتی، اختلال تنفسی و خونریزی زیرپوستی منجر شود. طاعون سپتی‌سمیک در صورت عدم‌درمان می‌تواند کشنده باشد.
علائم و نشانه‌های طاعون می‌توانند باتوجه به نوع بیماری متفاوت باشند. بعضی از علائم عمومی مثل تب، لرز، سردرد، بدن درد، ضعف و خستگی، سرگیجه، تهوع، استفراغ و گاهی اسهال، ممکن است در افراد مبتلا دیده شوند.
علائم اختصاصی‌تر هرکدام از انواع طاعون، عبارتند از:
دوره کمون، یعنی فاصله زمانی بین ورود باکتری به بدن تا بروز علائم، می‌تواند باتوجه به نوع بیماری و شیوه انتقال متفاوت باشد. بهطور کلی، علائم طاعون معمولاً طی یک تا هفت روز پس از ابتلا ظاهر می‌شوند.
در طاعون خیارکی، دوره کمون معمولاً حدود دو تا هشت روز است. در طاعون ریوی، دوره کمون کوتاه‌تر است و معمولاً یک تا سه روز طول می‌کشد؛ با این وجود، در بعضی موارد علائم ممکن است در کمتر از بیست‌وچهار ساعت بعد از عفونت ظاهر شوند. دوره کمون طاعون سپتی‌سمیک بهطور دقیق مشخص نشده است، اما احتمال دارد بیماری طی چند روز بعد از مواجهه بروز کند.
با توجه به نوع طاعون، ویژگی‌های بیماری از جمله محل درگیری، راه انتقال، دوره کمون و علائم می‌توانند متفاوت باشند. در جدول زیر، ویژگی‌های هرکدام از انواع اصلی طاعون به‌تفکیک آورده شده است.
| نوع طاعون | محل اصلی درگیری | راه انتقال یا ایجاد | دوره کمون | علائم و نشانه‌های شاخص | انتقال از فرد به فرد |
| طاعون خیارکی (Bubonic plague) | غدد لنفاوی | معمولاً در اثر گزش کک آلوده ایجاد می‌شود. | معمولاً ۲ تا ۸ روز دو تا هشت | تب، لرز، سردرد، بدن‌درد، ضعف و تورم و درد غدد لنفاوی (بوبو) | بسیار نادر است. این نوع معمولاً بهطور مستقیم از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. |
| طاعون ریوی (Pneumonic plague) | ریه‌ها | ممکن است در اثر استنشاق ذرات تنفسی آلوده ایجاد شود یا عفونت از سایر قسمت‌های بدن به ریه‌ها گسترش پیدا می‌کند. | معمولاً یک تا سه روز و گاهی حدود بیست‌وچهار ساعت یا کمتر | تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه و گاهی خلط خونی یا آبکی | بله، می‌تواند از راه ذرات تنفسی فرد مبتلا، به‌ویژه در تماس نزدیک، به دیگران منتقل شود. |
| طاعون سپتی‌سمیک (Septicaemic plague) | جریان خون | ممکن است بعد از گزش کک آلوده یا تماس با حیوان آلوده ایجاد شود یا در اثر گسترش عفونت از نوع خیارکی به جریان خون ایجاد شود. | بهطور دقیق مشخص نیست | تب، ضعف شدید، درد شکم، خونریزی زیرپوستی، سیانوز، نکروز و نارسایی اندام‌ها | خیر. انتقال مستقیم این نوع، از فردی به فرد دیگر نیست. |
برای تایید تشخیص طاعون به انجام تست‌های آزمایشگاهی نیاز است. به همین دلیل، پزشک با توجه به علائم و نوع احتمالی بیماری ممکن است نمونه‌ای از خون، خلط یا سایر ترشحات تنفسی، یا مایع و چرک موجود در غده لنفاوی متورم تهیه کند. باید توجه شود که در روند تشخیص، لازم است پزشک را در صورت وجود هر یک از موارد زیر مطلع کنیم:
این اطلاعات در کنار علائم بالینی و نتایج آزمایشگاهی می‌توانند به تشخیص صحیح بیماری کمک کنند.
طاعون یک بیماری جدی است، اما در صورت تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان توسط پزشک، قابل‌درمان است. هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال بهبودی کامل بیشتر و خطر بروز عوارض شدید یا مرگ کمتر خواهد بود. درمان ممکن است با در نظر گرفتن شرایط بیمار به‌‌صورت خوراکی یا داخل وریدی و زیرنظر پزشک تجویز شود. درصورت نیاز، درمان‌های حمایتی مثل اکسیژن درمانی هم ممکن است برای کنترل علائم انجام شوند.
در مواردی که پزشک به طاعون به شدت مشکوک باشد، ممکن است درمان بلافاصله بعد از تهیه نمونه‌های لازم برای آزمایش و پیش از آماده شدن نتایج نهایی آزمایشگاهی شروع شود. به‌ویژه در طاعون پنومونیک، شروع سریع درمان اهمیت زیادی دارد. بهترین شانس بهبودی زمانی به‌دست می‌آید که درمان در مراحل اولیه و ترجیحاً در بیست‌وچهار ساعت اول بعد از شروع علائم آغاز شود.
افرادی که با بیمار مبتلا به طاعون ریوی تماس نزدیک داشته‌اند هم ممکن است نیاز به ارزیابی و زیرنظر قرار گرفتن داشته باشند. پزشک ممکن است باتوجه به نوع و زمان تماس، برای این افراد درمان پیشگیرانه در نظر بگیرد.
بسیاری از افراد مبتلا، بعد از شروع درمان و طی یک تا دو هفته احساس بهبودی می‌کنند، با این وجود، داروها باید دقیقاً طبق دستور پزشک و برای مدت تعیین‌شده مصرف شوند، حتی اگر علائم زودتر بهبود پیدا کنند. در طاعون خیارکی، برطرف شدن کامل بوبوها یا غدد لنفاوی متورم ممکن است چند هفته طول بکشد. درصورت احتمال تماس با طاعون یا بروز علائم مشکوک بعد از زندگی یا سفر به منطقه‌ای که طاعون در آن وجود دارد، باید خیلی فوری برای دریافت مراقبت پزشکی مراجعه کنیم و از خوددرمانی، به ویژه مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک، بپرهیزیم.
برای کاهش خطر ابتلا به طاعون، مهم‌ترین اقدام‌ها شامل پیشگیری از گزش کک، کاهش تماس با جوندگان و حیوانات بالقوه آلوده و خودداری از تماس مستقیم با بافت‌ها و مایعات بدن حیوانات آلوده است. در مناطقی که طاعون در حیوانات وجود دارد، آگاهی از راه‌های انتقال بیماری و رعایت اقدام‌های پیشگیرانه اهمیت ویژه‌ای دارد.
راهکارهای کاهش ابتلا به طاعون عبارتند از:
واکسیناسیون عمومی علیه طاعون توصیه نمی‌شود. سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون را فقط برای بعضی افراد با خطر بسیار بالای مواجهه، مثل بعضی کارکنان آزمایشگاه‌ها یا حوزه سلامت، که بهطور مداوم در معرض خطر آلودگی قرار دارند، توصیه می‌کند.
بهطور کلی، طاعون یک بیماری عفونی جدی ناشی از باکتری است که شایع‌ترین راه انتقال آن به انسان، گزش کک آلوده است. جوندگان و بعضی از حیوانات می‌توانند در چرخه انتقال بیماری نقش داشته باشند و تماس با حیوان آلوده یا بافت‌ها و مایعات بدن آن هم می‌تواند موجب انتقال عفونت شود. همچنین، این بیماری می‌تواند از راه ذرات تنفسی فرد مبتلا به دیگران منتقل شود. با این‌که طاعون درصورت درمان نشدن می‌تواند عوارض شدید و حتی مرگ به دنبال داشته باشد، تشخیص زودهنگام آن و شروع سریع درمان مناسب زیرنظر پزشک، می‌تواند احتمال بهبودی آن را بهطور قابل‌توجهی افزایش بدهد. پیشگیری از گزش کک، کاهش تماس با جوندگان و حیوانات بالقوه آلوده، محافظت از حیوانات خانگی در برابر کک و رعایت اقدام‌های مناسب برای کنترل عفونت، از مهم‌ترین راهکارهای کاهش خطر ابتلا به طاعون به‌شمار می‌آیند.
IR-1028-ABD-6136-AS
منابع:
طاعون یک بیماری جدی است که درصورت مشاهده علائمش، باید خیلی فوری به پزشک مراجعه کنیم، چرا که شروع سریع درمان مناسب آن، برای پیشگیری از بروز عوارض شدید یا مرگ اهمیت زیادی دارد.
بله. طاعون با وجود این‌که امروزه نسبت به گذشته بسیار نادرتر شده است، هنوز بهطور کامل ریشه‌کن نشده و در برخی بعضی مناطق جهان وجود دارد.
انتقال طاعون از فردی به فرد دیگر به نوع آن بستگی دارد. طاعون ریوی می‌تواند از راه ذرات تنفسی فرد مبتلا، به ویژه در تماس نزدیک، به دیگران منتقل شود.
موش‌ها و سایر جوندگان می‌توانند به باکتری عامل طاعون آلوده باشند و در چرخه انتقال بیماری نقش داشته باشند؛ اما شایع‌ترین راه انتقال طاعون به انسان، گزش کک آلوده است.
خیر. کک همیشه باعث طاعون نمی‌شود، اما گزش کک مهم است، چون اگر اتفاق بیفتد، احتمال انتقال طاعون وجود دارد. بهطور کلی، طاعون زمانی می‌تواند با گزش کک منتقل شود که آن کک به باکتری یرسینیاپستیس آلوده باشد. کک‌های آلوده معمولاً بعد از تغذیه از خون جوندگان یا سایر حیوانات مبتلا می‌توانند باکتری را به انسان منتقل کنند.
بله. طاعون با داروهای مناسب قابل‌درمان است؛ البته تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان هم اهمیت زیادی دارد. هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال بهبودی بیشتر و خطر بروز عوارض شدید یا مرگ کمتر خواهد بود. درمان باید زیرنظر پزشک انجام شود.
واکسیناسیون عمومی علیه طاعون توصیه نمی‌شود. سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون را فقط برای بعضی گروه‌های دارای خطر بالای مواجهه، مثل بعضی کارکنان آزمایشگاه‌ها و حوزه سلامت که بهطور مداوم در معرض خطر آلودگی قرار دارند، توصیه می‌کند.
بله. سگ‌ها و گربه‌ها می‌توانند به طاعون آلوده شوند یا کک‌های آلوده را وارد محیط خانه کنند. همچنین تماس با مایعات بدن یا بافت‌های حیوان آلوده می‌تواند موجب انتقال عفونت شود. به همین دلیل، در مناطقی که طاعون وجود دارد، پیشگیری از آلودگی حیوانات خانگی به کک اهمیت دارد و درصورت بیمار شدن حیوان باید خیلی فوری به دامپزشک مراجعه کرد.
1405/07/27
سرفه، سوزش گلو و آبریزش بینی هم در سرماخوردگی، هم در عفونت کرونا دیده می‌شود اما تب بیشتر از آن که علامت ناشی از سرماخوردگی باشد شاهدی بر وجود عفونت کروناست. در این نوشتار سایر شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو بیماری را بررسی می‌کنیم.
1405/02/27
هانتاویروس‌ها گروهی از ویروس‌ها هستند که توسط جوندگان منتقل می‌شوند و می‌توانند به بیماری شدید و مرگ در انسان‌ها منجر...
1405/01/17
آبله‌مرغان یکی از شناخته‌شده‌ترین بیماری‌های ویروسی است که نشانه‌های واضحی دارد. اما چگونه باید از این بیماری جلوگیری کرد؟
1404/09/17
انواع مدل های سینوزیت چیست؟ نشانه های سینوزیت حاد و مزمن چیست؟ چگونه میتوانیم مراقبت های فردی انجام دهیم تا بتوانیم سینوزیت را درمان کنیم؟
1404/08/24
آلودگی هوا یک خطر شناخته‌شده برای سلامتی است. آلودگی هوا نه‌تنها تهدیدی برای سلامت تنفسی است، بلکه بر بیماری‌های قلبی عروقی، دیابت، چاقی، و اختلالات سیستم تولیدمثل، سیستم عصبی و سیستم ایمنی نیز تاثیرگذار است. در این باره بیشتر بخوانیم.
1404/07/23
عفونت‌های مقاربتی تأثیر مستقیمی بر سلامت جنسی و باروری افراد دارند و با مشکلاتی مثل ناباروری، سرطان و عوارض بارداری...
1404/07/13
فعالیت بدنی منظم و ورزش، از ارکان اصلی یک سبک زندگی سالم به شمار می‌آیند. اما محیط‌های گرم و مرطوبی...
1404/06/17
عفونت پوستی همیشه به سادگی برطرف نمی‌شود. با علائم و درمان آن بیشتر آشنا شویم.
همه حقوق این وب‌سایت متعلق به داروسـازی دکتـر عبیدی است. © 1405
متشکرم برای اطلاع رسانی شما بزرگواران
درود همراه گرامی. از رضایت شما خرسندیم.