درد قاعدگی (دیسمنوره) چیست؟ علت‌ها، علائم و بهترین روش‌های درمان آن

درد قاعدگی (دیسمنوره) برای بعضی افراد فقط یک ناراحتی گذرا و خفیف است، اما برای برخی دیگر می‌تواند آن‌قدر شدید باشد که هر ماه، برای چند روز، انجام کارهای روزمره را دشوار یا مختل کند. بعضی بیماری‌ها مثل آندومتریوز یا فیبروم‌های رحمی می‌توانند باعث دردهای قاعدگی شوند. در این موارد، درمان علت اصلی، نقشی کلیدی در کاهش درد دارد. در این مطلب توضیح می‌دهیم درد قاعدگی دقیقاً چیست و چرا پیش می‌آید، علائم شایع آن کدامند، چه دلایلی می‌توانند به بروز این درد منجر شوند و چه راهکارهایی برای کاهش آن وجود دارند.

درد قاعدگی (دیسمنوره) چیست؟

دردهای قاعدگی به صورت دردهای ضربان‌دار یا کرامپی (انقباضی) در قسمت پایین شکم احساس می‌شوند. بسیاری از زنان این دردها را کمی پیش از شروع قاعدگی و همچنین در طول دوران قاعدگی تجربه می‌کنند.

بیشتر بدانیم: PMS چیست؟

علائم درد قاعدگی (دیسمنوره): از درد کرامپی تا تهوع و سردرد

علائم درد قاعدگی می‌تواند شامل موارد زیر باشند:

• درد ضربان‌دار یا کرامپی در پایین شکم که گاهی شدید است
• دردی که یک تا سه روز قبل از شروع قاعدگی شروع می‌شود، حدود بیست وچهار ساعت بعد از شروع خون‌ریزی به اوج می‌رسد و معمولاً طی دو تا سه روز کاهش پیدا می‌کند.
• درد مبهم و مداوم
• دردی که به پایین کمر و ران‌ها تیر می‌کشد

بعضی از زنان علائم دیگری را هم تجربه می‌کنند، از جمله موارد زیر:

• تهوع
• مدفوع شل
• سردرد
• سرگیجه

چرا قاعدگی دردناک می‌شود؟ از پروستاگلاندین‌ها تا آندومتریوز و فیبروم رحم

دردهای قاعدگی به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می‌شوند و هر کدام علت‌های متفاوتی دارند.

درد قاعدگی اولیه

دیسمنوره اولیه، شایع‌ترین نوع درد قاعدگی است؛ این درد ناشی از بیماری یا مشکل دیگری نیست. علت درد قاعدگی اولیه معمولاً افزایش تولید پروستاگلاندین‌هاست.

در طول قاعدگی، رحم منقبض می‌شود تا به جدا شدن و خروج پوشش داخلی خود کمک کند. موادی به نام پروستاگلاندین‌ها که در ایجاد درد و التهاب نقش دارند، انقباض‌های عضلات رحم را تحریک می‌کنند. هرچه سطح پروستاگلاندین‌ها بالاتر باشد، انقباض‌ها و درد قاعدگی شدیدتر خواهند بود.

درد قاعدگی ثانویه

دیسمنوره ثانویه معمولاً در سنین بالاتر (بالای 25 سال) شروع می‌شود. علت آن معمولاً بیماری‌ها یا مشکلاتی است که رحم یا سایر اندام‌های دستگاه تولیدمثل را درگیر می‌کنند؛ مثل آندومتریوز و فیبروم‌های رحمی. این نوع درد در بیشتر موارد به‌مرور زمان شدیدتر می‌شود و ممکن است قبل از شروع قاعدگی شروع شده و حتی پس از پایان قاعدگی هم ادامه پیدا کند.

درد قاعدگی ثانویه ممکن است به دلایل زیر ایجاد شود:

• آندومتریوز: در این حالت بافتی شبیه پوشش داخلی رحم (آندومتر)، بیرون از رحم و معمولاً روی لوله‌های فالوپ، تخمدان‌ها یا پوشش داخلی لگن رشد می‌کند.
• فیبروم رحمی:  توده‌های خوش‌خیم (غیرسرطانی) در دیواره‌ عضلانی رحم که می‌توانند باعث درد شوند.
• آدنومیوز: این حالت زمانی پیش می‌آید که بافت آندومتر (بافت پوشش داخلی رحم) در داخل دیواره‌ عضلانی رحم رشد کند.
• بیماری التهابی لگن: عفونت اندام‌های تولیدمثل زنان که معمولاً به‌علت باکتری‌های منتقل‌شونده از راه رابطه‌ جنسی ایجاد می‌شود.
• تنگی دهانه رحم: در بعضی از زنان، دهانه‌ رحم آن‌قدر تنگ است که خروج جریان خون قاعدگی را کند یا دشوار می‌کند و این مسئله باعث افزایش دردناک فشار داخل رحم می‌شود.

تشخیص علت درد قاعدگی

برای تشخیص دیسمنوره، پزشک بعد از شنیدن شرح حال پزشکی ما معاینه‌ فیزیکی انجام می‌دهد. این معاینه شامل بررسی کامل شکم و لگن است. در طول معاینه، پزشک اندازه و شکل واژن، دهانه‌ رحم و رحم را بررسی می‌کند و همچنین سعی می‌کند تخمدان‌ها را هم ارزیابی کند.

باتوجه به شرایط ما، پزشک ممکن است سونوگرافی لگن هم درخواست کند (که در صورت امکان، به‌ شکل واژینال انجام می‌شود). این بررسی می‌تواند به تشخیص مشکلات دیگری که ممکن است باعث درد شوند کمک کند؛ از جمله فیبروم رحمی، آدنومیوز رحمی یا اآندومتریوز.

درمان درد قاعدگی (دیسمنوره)؛ از مسکن‌ها تا روش‌های هورمونی و جراحی

برای کاهش دردهای قاعدگی، پزشک ممکن است گزینه‌های زیر را پیشنهاد کند:

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها) گروهی از داروها هستند که در کاهش درد قاعدگی بسیار مؤثرند. بعضی از این داروها مثل ایبوپروفن بدون نسخه هم در دسترسند. این داروها زمانی بیشترین اثر را دارند که به‌محض شروع خون‌ریزی یا سایر علائم قاعدگی مورداستفاده قرار بگیرند و بعد به مدت دو تا سه روز با یک برنامه‌ منظم ادامه پیدا کنند. پزشک می‌تواند درباره‌ دوز و برنامه‌ مصرف مناسب ما را راهنمایی کند.

روش‌های پیشگیری از بارداری (هورمونی)

برای افرادی که فعلاً قصد بارداری ندارند، قرص‌ها و سایر روش‌های هورمونی جلوگیری از بارداری هم می‌توانند برای درمان دیسمنوره به‌کار بروند. استفاده از روش‌های هورمونی معمولاً چند ماه بعد از شروع، باعث کاهش یا برطرف شدن دیسمنوره می‌شود.

این روش‌ها با نازک‌تر کردن پوشش داخلی رحم (جایی که پروستاگلاندین‌ها ساخته می‌شوند)، به کاهش انقباض‌های رحم، درد و خون‌ریزی قاعدگی کمک می‌کنند. پزشک معالج درباره روش مناسب درمان ما را راهنمایی می‌کند.

جراحی

اگر درد قاعدگی ناشی از مشکلی مثل آندومتریوز یا فیبروم باشد، انجام جراحی برای برطرف کردن علت زمینه‌ای، می‌تواند به عنوان یکی از روش‌های درمان و کاهش علائم مورد استفاده قرار بگیرد. در بعضی موارد، اگر روش‌های دیگر موثر نباشند و فرد برنامه‌ای برای بارداری در آینده نداشته باشد، برداشتن رحم هم ممکن است به‌عنوان یک گزینه درمانی مطرح شود.

روش‌های درمانی خانگی کاهش درد قاعدگی

برای تسکین درد قاعدگی علاوه بر خواب و استراحت کافی، می‌توانیم موارد زیر را هم امتحان کنیم:

• ورزش منظم: فعالیت بدنی از جمله رابطه‌ جنسی، در بعضی زنان به کاهش انقباض‌ها و درد قاعدگی کمک می‌کند.
• استفاده از گرما: نشستن در وان آب گرم، استفاده از کیسه آب گرم یا پد گرمایی روی پایین شکم، ممکن است علائم درد قاعدگی را کمتر کنند.
• مکمل‌های غذایی: بعضی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مکمل‌های ویتامین E، اسیدهای چرب امگا-۳، ویتامین‌های B1 و B6 و منیزیم ممکن است دردهای قاعدگی را کاهش بدهند.
• کاهش استرس: استرس می‌تواند هم احتمال بروز انقباض‌های قاعدگی و هم شدت آن‌ها را بیشتر کند.

علائم هشداردهنده درد قاعدگی

در زنان مبتلا به دیسمنوره، علائم زیر نگران‌کننده‌اند و به توجه جدی نیاز دارند:

• درد شدید که ناگهان شروع شده یا جدید است
• درد مداوم قطع‌نشدنی
• تب
• ترشح چرک‌مانند از واژن
• درد تیز که با لمس ملایم شکم یا حتی حرکت بسیار کم تشدید می‌شود

درد قاعدگی چه زمانی به مراجعه فوری به پزشک نیاز دارد؟

زنانی که هر یک از علائم هشداردهنده دارند، باید در نزدیک‌ترین زمان ممکن و معمولا همان روز، به پزشک مراجعه کنند.

زنانی که علامت هشداردهنده ندارند، اگر دچار انقباض‌هایی شدیدتر یا دردی طولانی‌تر از حالت معمول شوند، زندگی روزمره‌شان به‌دلیل درد قاعدگی مختل شود یا بعد از ۲۵ سالگی برای اولین بار دچار دردهای شدید قاعدگی شده باشند، لازم است طی چند روز به پزشک مراجعه کنند.

سوالات متداول درباره درد قاعدگی

آیا کمی درد قاعدگی طبیعی است؟

بله، مقداری درد در زمان قاعدگی می‌تواند طبیعی باشد، اما اگر درد شدید باشد یا فعالیت‌های روزمره را مختل کند، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود.

چه علائمی هشداردهنده هستند و نیاز به مراجعه سریع‌تر به پزشک دارند؟

علائمی مثل درد ناگهانی و شدید، درد مداوم، تب، ترشح چرک‌‌مانند از واژن، از علائم هشداردهنده‌ به شمار می‌روند.

آیا ممکن است بعد از زایمان درد قاعدگی کمتر شود؟

بله، در بعضی از افراد دردهای قاعدگی بعد از زایمان بهتر می‌شوند.

IR-0528-ABD-5306-AS

منابع:

1. https://www.mayoclinic.org/
2. https://medlineplus.gov/
3. Patient education: Painful menstrual periods (dysmenorrhea) (Beyond the Basics), This topic last updated: Dec 23, 2025.
4. https://www.msdmanuals.com/