گرفتگی عضلات پا

گرفتگی عضلات پا، عارضه‌ای شایع است که در بیشتر موارد جای نگرانی ندارد و بعد از مدت کوتاهی برطرف می‌شود. این حالت ممکن است در هر زمانی پیش بیاید، اما بسیاری از افراد آن را شب‌ها یا در زمان استراحت تجربه می‌کنند. گرفتگی عضلات پا می‌تواند بدون علت مشخصی ایجاد شود یا با عواملی مثل فعالیت شدید، کم‌آبی بدن، مصرف بعضی از داروها، اختلال در سطح برخی الکترولیت‌ها و مواد معدنی مثل منیزیم، کلسیم و پتاسیم و تعدادی از بیماری‌های زمینه‌ای مرتبط باشد. در ادامه، به بررسی دلایل شایع این عارضه، عوامل موثر در بروز آن، روش‌های کاهش و پیشگیری و همچنین زمان‌هایی که نیاز به بررسی پزشکی وجود دارد، می‌پردازیم.

گرفتگی عضلات پا چیست؟

گرفتگی عضلات پا به انقباض‌های ناگهانی، شدید و غیرارادی گفته می‌شود که معمولاً عضلات ساق پا، کف پا یا ران را درگیر می‌کند. در زمان بروز این حالت، عضله به‌طور ناگهانی سفت می‌شود و فرد کنترلی بر آن انقباض عضلانی ندارد. اگرچه این وضعیت می‌تواند دردناک و آزاردهنده باشد، اما در بیشتر موارد خطرناک نیست. گرفتگی عضلات پا ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد، اما در سالمندان شیوع بیشتری دارد. همچنین، این عارضه در دوران بارداری نسبتاً شایع است و حدود 40٪ از افراد باردار آن را تجربه می‌کنند.

بیشتر بدانیم: ۶ راه‌حل موثر برای پیشگیری از گرفتگی عضلات در دوران بارداری

علت گرفتگی عضلات پا چیست؟

در بعضی از افراد، گرفتگی عضلات پا بدون علت مشخصی پیش می‌آید که به آن گرفتگی ایدیوپاتیک گفته می‌شود. اگرچه علت دقیق این نوع گرفتگی همیشه مشخص نیست، برخی عوامل ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند، از جمله:

• فعالیت غیرطبیعی یا بیش از حد اعصاب کنترل کننده عضلات
• بعضی تغییرات در خون‌رسانی عضلات پا
• استرس
• انجام بیش از حد ورزش‌های شدید

علت گرفتگی عضلات پا در شب چیست؟

بعضی عوامل می‌توانند احتمال بروز گرفتگی شبانه عضلات پا را افزایش بدهند، از جمله:

• نشستن طولانی‌مدت، مثل نشستن پشت میز
• فعالیت شدید یا وارد شدن فشار بیش از حد به عضلات پا
• ایستادن طولانی‌مدت
• نارسایی کلیه
• آسیب عصبی ناشی از دیابت
• کمبود برخی مواد معدنی
• اختلال در جریان خون

 تفاوت گرفتگی عضلات پا با سندرم پای بی‌قرار چیست؟

اگرچه گرفتگی شبانه عضلات پا و سندرم پای بی‌قرار (Restless Legs Syndrome) هر دو معمولاً شب‌ها یا در زمان استراحت بروز می‌کنند، اما ماهیت متفاوتی دارند. گرفتگی عضلات پا معمولاً با انقباض ناگهانی و دردناک عضله همراه است؛ در حالی که سندرم پای بی‌قرار این‌طور نیست و بیشتر با احساس ناخوشایند، بی‌قراری و تمایل شدید به حرکت دادن پاها شناخته می‌شود .

نقش ویتامین‌ها و مواد معدنی در گرفتگی عضلات پا

مکمل‌هایی مثل کلسیم، منیزیم، پتاسیم، زینک، ویتامین D3 و ویتامین‌های گروه B ممکن است با برطرف کردن برخی کمبودهای تغذیه‌ای یا کمک به بهبود عملکرد عضلات و اعصاب، در کاهش گرفتگی عضلات پا نقش داشته باشند. با این وجود، میزان تأثیر این مکمل‌ها به علت بروز گرفتگی و شرایط بدن هر فرد متفاوت است. در ادامه، به نقش بعضی از این مواد مغذی می‌پردازیم:

کلسیم:

علاوه بر نقش شناخته‌شده در سلامت استخوان‌ها، برای عملکرد طبیعی عضلات هم ضروری است و از راه مشارکت در انتقال پیام‌های عصبی و تنظیم انقباض عضلات، به حرکت و عملکرد مناسب آن‌ها کمک می‌کند. کلسیم‌کربنات و کلسیم‌سیترات، فرم‌های رایج مکمل کلسیم به‌شمار می‌آیند.

منیزیم:

منیزیم یکی از مواد معدنی مهم بدن است که در ارتباط میان اعصاب و عضلات و حفظ عملکرد طبیعی عضلات نقش دارد. کمبود منیزیم می‌تواند با علائمی مثل انقباض و گرفتگی عضلات، بی‌حسی اندام‌ها، خستگی و ضعف همراه باشد. بعضی افراد بیشتر از دیگران در معرض دریافت ناکافی یا کمبود منیزیم قرار دارند، از جمله:

• افراد مبتلا به بیماری‌های گوارشی مثل بیماری کرون و سلیاک
• افراد مبتلا به دیابت نوع ۲
• افرادی با مصرف طولانی‌مدت الکل
• سالمندان
• ورزشکاران

مقدار توصیه‌شده روزانه منیزیم در بزرگسالان بر اساس جنسیت متفاوت است؛ به‌طور کلی، مردان بزرگسال به حدود ۴۰۰ تا ۴۲۰ میلی‌گرم و زنان بزرگسال به حدود ۳۱۰ تا ۳۲۰ میلی‌گرم منیزیم در روز نیاز دارند.

پتاسیم:

کاهش سطح پتاسیم خون می‌تواند عملکرد طبیعی عضلات را مختل کرده و احتمال بروز گرفتگی آن‌ها را بیشتر کند. مصرف مواد غذایی سرشار از پتاسیم می‌تواند به تأمین نیاز بدن کمک کند. موز یکی از منابع غذایی حاوی پتاسیم است و در صورتی که گرفتگی عضلات مرتبط با پایین بودن سطح پتاسیم باشد، دریافت پتاسیم کافی از رژیم غذایی می‌تواند کمک‌کننده باشد. در صورت وجود کمبود پتاسیم، مصرف مکمل ممکن است لازم باشد، اما باید با نظر پزشک مصرف شود.

ویتامین D:

این ویتامین در حفظ سلامت و عملکرد عضلات و همچنین تنظیم سطح کلسیم بدن نقش دارد. کمبود ویتامین D می‌تواند با ضعف عضلانی همراه باشد، اما مصرف مکمل آن لزوماً باعث کاهش گرفتگی عضلات پا نمی‌شود. بعضی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف روزانه ۱۰۰۰ واحد بین‌المللی (IU) ویتامین D ممکن است به کنترل گرفتگی عضلات پا کمک کند. با این وجود، این مقدار بیشتر از میزان توصیه‌شده دریافت روزانه (RDA) یعنی ۶۰۰ واحد بین‌المللی در روز است.

ویتامین‌های گروه B:

این ویتامین‌ها در تولید انرژی و عملکرد طبیعی سیستم عصبی نقش دارند و کمبود برخی از آن‌ها می‌تواند با علائمی مانند ضعف عضلانی یا احساس گزگز در پاها همراه باشد.

کنترل و درمان گرفتگی عضلات پا

در زمان بروز گرفتگی عضلات پا، انجام بعضی اقدام‌های ساده می‌تواند به کاهش درد و رفع انقباض عضله کمک کند، از جمله:

• کشش عضله: پا را صاف کنید و پنجه پا را به سمت ساق بکشید تا عضله کشیده شود. همچنین می‌توانید ناحیه درگیر را به‌آرامی ماساژ بدهید. در صورت گرفتگی عضلات ران، کشیدن آرام پا به سمت باسن ممکن است کمک‌کننده باشد.
• ماساژ: عضله درگیر را با دست یا ابزارهای مناسب، به‌آرامی ماساژ بدهید.
• ایستادن: در صورت امکان، بایستید و کف پاها را روی زمین قرار بدهید.
• راه رفتن: چند قدم آرام راه بروید و پا را حرکت بدهید.
• استفاده از گرما: قرار دادن پد گرم‌کننده یا گرفتن حمام آب گرم ممکن است به کاهش انقباض عضله کمک کند.
• استفاده از سرما: قرار دادن کیسه یخ پیچیده‌شده در حوله روی ناحیه درگیر می‌تواند به کاهش درد کمک کند.
• مصرف داروهای مسکن: داروهایی مثل ایبوپروفن یا استامینوفن ممکن است برای کاهش درد باقی‌مانده پس از گرفتگی مفید باشند.
• بالا نگه داشتن پا: پس از برطرف شدن گرفتگی، بالا قرار دادن پا ممکن است به کاهش احساس ناراحتی کمک کند.

به‌طور کلی، گرفتگی عضلات پا عارضه‌ای شایع است که در بیشتر موارد خطرناک نیست و معمولاً بعد از مدت کوتاهی برطرف می‌شود. این مشکل می‌تواند به دلایل مختلفی مثل فعالیت شدید، کم‌آبی بدن، مصرف بعضی داروها، عوامل مرتبط با سن یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد شود، همچنین، کمبود بعضی مواد معدنی و در مواردی برخی ویتامین‌ها می‌تواند در بروز این عارضه نقش داشته باشد. همیشه رعایت اقداماتی مثل حفظ آب‌رسانی مناسب بدن، توجه به تغذیه متعادل، انجام حرکت‌های کششی و اصلاح بعضی عوامل موثر می‌تواند به کاهش احتمال بروز گرفتگی کمک کند. در صورتی که گرفتگی‌های مکرر، شدید یا همراه با علائم دیگری باشد، بررسی علت زمینه‌ای توسط پزشک اهمیت دارد.

IR-1028-ABD-6066-AS

منابع:

1. https://www.nhs.uk/conditions/leg-cramps/
2. https://my.clevelandclinic.org/health/
3. https://www.webmd.com/
4. https://www.verywellhealth.com/
5. https://ods.od.nih.gov/
6. https://my.clevelandclinic.org/health/